Ээлжит хичээлийн төлөвлөгөө Хичээл № 2 _ХИЧЭЭЛИЙН СЭДЭВ._ Шүлэг уншаад сэтгэл хөдөлгөж мэдрэмж төрүүлсэн хэсгийг илрүүлцгээе. _ХИЧЭЭЛИЙН ЗОРИЛГО_. Ц.Дамдинсүрэнгийн “Үүл” шүлгийг уншаад агуулгыг сэтгэлдээ дүрслэн бодох, зохиолын агуулгыг зургаар илэрхийлэх аргад суралцах Алхам 1. Оньсого таах, ярилцах Алхам 2. Шүлгийг хэд хэд чанга дуугаар уншина. Алхам 3. Уншсан шүлгийнхээ тухай нүдээ аниад сэтгэлдээ бодно. Алхам 4. Сэтгэлдээ дүрслэн бодсоноо зургаар илэрхийлнэ. Алхам 5. Сонирхолтой хариултыг бүх хүүхдэд үзүүлж урамшуулна. Алхам 6. Шүлгийн далд санааны талаар сурагчдын сэтгэгдлийг сонсох _БАГШИЙН ЗААХ АРГАД ЗӨВЛӨХҮЙ._ Хүүхдүүд шүлгийг уншаад юуны тухай өгүүлж байгааг амархан мэддэг ч зохиолчийн хэлэх гээд байгаа далд санаа дутуу орхигдоод байдаг. Зохиолчийн хэрэглэсэн далд утгатай үгийн утгыг мэдэрч сэтгэлийн таашаал авахгүй орхидог гэсэн үг. Үүнийг мэдрүүлэхийн тулд Ардын уран зохиолч, Төрийн гурван удаагийн шагналт Ц.Дамдинсүрэнгийн “Зугаацахаар мордсон нь” шүлгийн “Үүл” хэсгээс сонгон уншихаар төлөвлөв. Шүлгийн гол санаа аль вэ? гэх зэрэг янз бүрийн асуулт асуухгүйгээр шүлгийг хэд хэд дахин чанга дуугаар уншуулна. Сурагч энэ үед өөрийн дуу хоолойгоо сонсох үед мэдрэмж төрнө. Уншсан шүлгийнхээ тухай нүдээ аниад сэтгэлдээ бодно. Сэтгэлдээ дүрслэн бодсоноо зургаар зурна. Энэ хичээл нь зургийн хичээл биш учир сайхан зурах гэж хичээх хэрэггүй. Бодсоноо тоймлон зурна. Зурсан зургаа найздаа тайлбарлана. _БАГШИЙН МЭДЛЭГИЙН САНД:_ Шүлгийн агуулгыг дүрслэн бодох, илэрхийлэхдээ Уншсан зохиолын агуулгыг зургаар, оюуны зураглалаар илэрхийлэх нь сурагчдын сэтгэн бодох чадварыг хөгжүүлдэг чухал арга юм. Дүрслэн бодох нь хүүхдүүдийн хувьд хөгжөөнтэй зугаатай арга, багшийн хувьд уншсан зохиолоо хэрхэн ойлгож байгааг мэдэх чухал арга байдаг.Жишээ нь Ц.Дамдинсүрэнгийн “Үүл” шүлгийн далд санааг сурагчдад мэдрүүлэхийн тулд шүлгийг уншаад агуулгыг сэтгэлдээ дүрслэн бодоод, зургаар илэрхийлэх даалгаврыг сурагчид гүйцэтгэсэн байгаа. Яаж зурсныг харцгаая. Зурсан зураг, оюуны зураглалаа бусдад тайлбарлан ярина. Шүлгийнхээ агуулгыг хэрхэн дүрсэлсэн байгааг асууж ярилцана. Зурсан зургийнхаа дор маш товчхон тайлбар бичиж болно. Зураг зурах оюуны зураглал хийхээс өөр ойлгосноо илэрхийлж болох ямар арга байж болохыг олох даалгавар өгч ярилцаж болно. Зэрэгцээд сууж байгаа найзтайгаа саналаа солилцох боломж олгоорой. Бусдын зурсан зураг, оюуны зураглалыг хараад өөрийнхийгөө засах боломж олгоорой. Хамгийн сонирхолтой хариултыг бүх хүүхдэд үзүүлж урамшуулна. Зохиолын агуулгыг зургаар илэрхийлэхдээ эхлээд богино зохиол сонгоод, дараагийн удаад зохиолынхоо хэмжээг томруулбал сайн. Ингэж ажиллахад тохиромжтой сэдвийг багш олноор цуглуулах хэрэгтэй. Энэ дасгалыг хийлгэж сургахдаа хүүхдүүдэд зургийн сайхан муухайг чухалчлахгүй, хамгийн чухал нь зохиолын агуулгын талаар санал бодлоо илэрхийлэх гэдгийг анхааруулна. Багш өөрөө зохиолын агуулгыг зургаар илэрхийлж үзүүлнэ. _ҮНЭЛГЭЭ ХИЙХ_ Сурагчдын зурсан зургийг ажиглаад санаагаа хэр чадварлаг тусгаж байгааг анзаарч, тэдний уншсанаа бүтээлчээр илэрхийлэх чадварт үнэлгээ өгнө. Энэ нь хүүхдүүд зохиолоо буруу ойлгохоос сэргийлэх боломж олгодог. 1. Дүрслэлээ зургаар илэрхийлж болно. 2. Оюуны зураглал хийж болно. Сурах бичгийн 104-р хуудаснаас сурагчдын яриаг уншаад өөрсдийн бодлоо харьцуулан ярилцана. Энэ үед хүүхдэд мэдрэмж төрнө. Утгыг нь шилжүүлж хэрэглэсэн далд утгатай үгс ямар үүргээр орсныг мэднэ. Шүлгийг дахин дахин уншиж байхдаа хэмнэлийг нь мэдэрч уншина. Энэ шүлгийн далд утгатай үг, шүлгийн хэмнэл хоёроор дамжуулаад зохиолчийн хэлэх гэсэн үүлний тухай уран гоё, тансаг байдлыг зохиолч маш бахархалтайгаар хэлж байгааг мэдрэх юм. Шүлгийн далд санааны талаар хүүхдүүдийн сэтгэгдлийг бүрэн сонсох, багаар ажиллуулахдаа багш хоцорч яваа хүүхдүүдтэй ганцаарчлан ажиллаж хүүхдийг хөгжихөд тусална. Суралцахуйн үндсэн үйл ажиллагаа Үйл ажиллагаа 1. Оньсого таах, ярилцах Далгай цагаан ямаа далан уул давна. Тэр юу вэ? Дороосоо тулгуургүй нэвсгэр, Дээрээсээ дүүжингүй нэвсгэр. Тэр юу вэ? Багш: - Ямар, ямар үүл байдаг вэ? Багш үүлний зураг үзүүлж ярилцана. Өнөөдрийн хичээлээр Ардын уран зохиолч, Төрийн гурван удаагийн шагналт Ц.Дамдинсүрэнгийн “Зугаацахаар мордсон нь” шүлгийн “Үүл” хэсгийг уншиж сэтгэлдээ дүрслэн бодоод сэтгэлдээ дүрслэн бодсоноо зургаар илэрхийлье. Үйл ажиллагаа 2. (Алхам 2. Шүлгийг хэд хэд чанга дуугаар уншина.) Сурагчид шүлгийг хэд дахин чанга дуугаар уншина. Ц. Дамдинсүрэн Үүл Хөх мөнх тэнгэрийн Ариун хүрээлэнгийн дунд Хөвөн цагаан үүл Мөнгөн цагаан үүл Хөх огторгуйн мандалд Чимэг болон хөвсийж Хөх агаарын төвд Цэцэг болон мандаж байна. Цав цагаан үүл Хаш цагаан үүл Цааш нааш давхцаж Сүлжин ороон тогтоод Цаадах хөх огторгуйд Цасан угалз болж Цагаан луу хээтэй Хөх торгоны адил Эрвэгэр цагаан үүл Эрдэнийн цагаан үүл Энэ үүл эвхрэн Тэр үүлтэй давхцаад Элдэв зүйл юмны Дүрс болон сүглийгээд Эргэцүүлж сайн харвал Амьд амьтны адил. Арслан барс хоёр Ноцолдож байгаа ч юм шиг Ачаатай цагаан тэмээ Хэвтэж байгаа ч юм шиг Араг үүрсэн эхнэр Бүжиглэж байгаа ч юм шиг Хувилгаан цагаан үүл Хурмастын цагаан үүл. Үйл ажиллагаа 3. Нүдээ аниад шүлгийн агуулгыг сэтгэлдээ дүрслэн бодно. Үйл ажиллагаа 4. Сэтгэлдээ дүрслэн бодсоноо зургаар зурна. Зурсан зургийнхаа дор маш товчхон тайлбар бичиж болно. Үйл ажиллагаа 5. Сурагчид зурсан зургаа самбарт холбогдох мөрийн харалдаа байрлуулж өөрийн сэтгэгдлээ ярина. Үйл ажиллагаа 6. Шүлгийн далд санааны талаар сурагчдын сэтгэгдлийг сонсоно. Шүлгийн гол санаа бол ил, сэтгэл хөдлөл, мэдрэмж төрүүлж байгаа нь далд санаа болно. Чанга дуудаж уншвал мэдрэмж төрөх байх аа. Шүлэг бол хүмүүсийн урнаар сэтгэн бодож сайхан үгээр илэрхийлсэн дуу юм. Дуунд хэмнэл байдаг шиг шүлэг ч уншиж байгаа хүнийг хөглөдөг хэмнэлтэй. Хичээл ба сурагчдаа дүгнэнэ. Гэрийн даалгавар өгнө. Гэрийн даалгавар. Монгол улсын Төрийн шагналт, Ардын уран зохиолч Б.Лхагвасүрэнгийн “Ижийтэйгээ үзсэн тэр жилийн наадам” шүлгийг хэд хэд чанга дуугаар уншаад сэтгэл хөдөлгөж мэдрэж төрүүлсэн хэсгийг нүдээ аниад дүрслэн бодно. Дүрслэн бодсоноо зургаар илэрхийлэн зурж ирээрэй. Хичээлд идэвхтэй оролцсон бүх сурагчдадаа баярлалаа. Баяртай.