 ЗОРИЛГО 1921 оны Монголын хувьсгалын шалтгаан, ач холбогдол хийгээд Ардын засгийн газраас явуулж хэрэгжүүлсэн бодлогууд, анхдугаар үндсэн хууль түүний ач холбогдол, монголын хөгжлийн цаашдын чиг баримжаа, БНМАУ-ын эдийн засагт гарсан өөрчлөлтүүдийн талаар танин мэдэх ЗОРИЛТ 9.2.д 9.2.е 9.3.а 9.3.б 9.3.в 9.3.г 9.3.д Гүйцэтгэл: 1921 оны хувьсгалын үр дагавар, ач холбогдол, Ардын засгийн газраас авч хэрэгжүүлсэн бодлого, үйл ажиллагаа Нөхцөл: v С.Амарсанаа, О.Батсайхан нарын Түүх IX,УБ.,2016 v Монголын улсын түүх,УБ.,2013 v Монгол улсын түүх, УБ.,2017 v Presentation v Холбогдох зураг v Баримтат бичлэг ЯМАР ҮЙЛЭЭР: v Тайлбарлан таниулах v Эх сурвалж дээр ажиллах v Мэдээлэл цуглуулах v Дүгнэн тайлбарлах v Баримтат бичлэг үзүүлэх АГУУЛГА 1. Монголын нөхцөл байдал /1919-1921 он/ /2 цаг/ 2. 1921 оны Монголын хувьсгал ба ардын засгийн анхны арга хэмжээ /2 цаг/ 3. Монголын хөгжлийн чиг баримжаа ба ЗХУ-ын нөлөө /2 цаг/ 4. Монгол улс бүгд найрамдах засаглалд шилжсэн нь /2 цаг/ 5. БНМАУ-ын эдийн засгийг хөгжүүлэх бодлого, түүнд гарсан өөрчлөлт /2 цаг/ Нийт 10 цаг ӨРГӨСӨЛ: Өмнөх ангид шинэ үеийн түүх буюу XV-XX зууны эхэн үеийн түүх үзэж байсан бол одоо орчин үеийн түүх тул агуулгын хувьд өргөсөж байна. АРГА ЗҮЙ Шинжлэн судлах, тайлбарлан таниулах, эх сурвалж дээр ажиллах г.м ХЭРЭГЛЭГДЭХҮҮН ü Түүх IX, С.Амарсанаа, О.Батсайхан нар, УБ., 2016 ü Монгол улсын түүх V боть, (хамтын бүтээл),УБ.,2003 ü Ж.Урангоо, ХХ зууны эхэн үеийн Монгол улс (1911-1919), УБ.,2006 ü О.Батсайхан, Монгол үндэстэн бүрэн эрхт улс болох замд (1911-1946),УБ.,2007 ü Д.Сүхбаатар, Т.Хасбаатар, Монгол улсын нутаг дэвсгэр засаг захиргааны хуваарилалтын түүхэн уламжлал, УБ.,2011 ü Монгол улсын түүх, УБ.,2017 ü Холбогдох зураг ü Presentation ü Баримтат кино ҮНЭЛГЭЭ Шалгуурт суурилсан сорилоор үнэлнэ ҮЙЛИЙН ЧИГЛЭЛ: БАГШИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА СУРАГЧИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА СУРГАЛТЫН ӨМНӨХ v Нэгж хичээлийн хөтөлбөрийг бэлтгэх v Хичээл хоорондын болон сэдэв хоорондын уялдаа холбоог судлах v Үзүүлэн таниулах материал бэлдэх v Хичээлийн бэлтгэлийг бүрэн хангана. v Өмнөх хичээлийн даалгаврыг хийж гүйцэтгэнэ. v Судлах сэдвийн талаар баримжаа төсөөлөлтэй байна. СУРГАЛТЫН ЯВЦАД Сургалтын идэвхитэй аргуудыг хэрэглэж, сурагчдын үйл ажиллагааг чиглүүлэн зөвлөн тусална. Бүтээлч, сурагч төвтэй үйл ажиллагааг явуулна. Асуудал дэвшүүлж, задлан шинжилж, нэгтгэн дүгнэнэ. СУРГАЛТЫН ДАРААХ v Сэдвийн шалгалтын дүнд анализ хийн ололт болон дутагдалтай талыг тодорхойлно. v Дараагийн сэдэвт ашиглах оновчтой аргуудыг тодорхойлно. v Гэрийн даалгаврыг хийнэ. Шинэ мэдээ мэдээлэл олж, бүтээлийн сан хийнэ. Шалгалтын үнэлгээнд дүгнэлт хийн дутагдалтай зүйлээ дахин судална. ҮНЭЛГЭЭНИЙ ШАЛГУУР ЗОРИЛТ СУРАЛЦАХУЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА ШАЛГУУР 9.2.д. 1921 оны хувьсгалын шалтгаан, өрнөлийг дүрслэх, үр дагавар, сургамжийг тодорхойлох 9.2.е. ХХ зууны эхэн үеийн монголчуудын аж байдлыг зураглах, түүхийн үеүдэд хүмүүсийн аж байдал хэрхэн өөрчлөгдөж буйг харьцуулах 9.3.а. ЗХУ-аас Монгол улсад нөлөөгөө тогтоохын тулд явуулсан бодлого, үйл ажиллагаа, түүхэн сургамжийг тодорхойлох, дүгнэх 9.3.б. БНМАУ байгуулагдсан үйл явц болон анхны Үндсэн хуулийн үзэл санааг шинжлэх, үнэлэлт өгөх 9.3.в. Монгол улсын засаг захиргаанд гарсан өөрчлөлтийг харьцуулан тодорхойлох 9.3.г. БНМАУ-ын эдийн засгийн байдлыг зураглан, өнөө үетэй харьцуулж тайлбарлах ü 1921 оны Монголын хувьсгалын талаар баримт мэдээлэл цуглуулах, энэ үйл явдлуудыг “түүхийн асуулт”-ын дагуу бүтээх (бичих, ярих), дүгнэх, үнэлэх ü Энэхүү түүхэн үйл явдалд тодорхой үүрэг гүйцэтгэсэн түүхэн зүтгэлтнүүдийн талаар тэдний намтар, үйл хэргийг хэлэлцэх ü Холбогдох эх сурвалжийг ашиглан ардын засгийн газраас авч хэрэгжүүлсэн зарим арга хэмжээг нэрлэж, ярилцах тухайлбал: тангарын гэрээ, засаг ба засаг бус ван гүнгүүдийн эрх хэмжээг халсан гэх мэт ü 1921 оны хувьсгалын Монголын түүхэнд үзүүлсэн нөлөө, сургамж, мөн одоотой хэрхэн холбогдохыг ярих, хэлэлцэх ü ХХ зууны эхэн монголчуудын аж байдлын ялгаа, онцлогийг ярилцах, юу үргэлжилж, юу өөрчлөгдсөнийг хэлэлцэх ü Монгол улс ЗХУ-ын нөлөөнд автсаны шалтгаан, үр дагаврын холбоонд тодорхойлох (монголчууд социализмын замыг сонгосон тухай, ЗХУ-аас явуулсан бодлого, шийдвэр, үйл ажиллагаа, намын нэрийг МАХН болгож өөрчилсөн, баруунтан зүүнтэн, Зөвлөлтийн цэрэг Монголд байрласан нь) ü Тэдний явуулсан бодлого үйл ажиллагаа нь Монгол улсын болон бусад улс орны түүхэнд хэрхэн нөлөөлснийг хэлэлцэх ü 1924 оны Үндсэн хуулийн агуулга үзэл санааг тодорхой үзүүлэлтийн дагуу шинжилж ярилцах, хэлэлцэх (тухайлбал: үндсэн хуулиар хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалсан болон гажуудуулсан байдал), үндсэн хуульд төр засгийн удирдлага болон улсын засаг захиргааны нэгжийн тухай заасан нь г.м ü Анхдугаар үндсэн хуулийн давуу болон сул талуудыг хэлэлцэх ü Улс орны засаг захиргааны хуваарь гэж юу болох баримтад үндэслэн хэлэлцэх, өнөөгийн Монголын засаг захиргааны хуваарийг хэлэх, мөн хэрхэн өөрчлөгдөж байсныг ярилцах ü БНМАУ-ын эдийн засагт гарсан ахиц дэвшил, бүтээн байгуулалтыг (атар эзэмшилт, газар тариалан, аж үйлдвэрийн комбинат, төмөр зам, тээвэр холбоо ...) нэрлэх, түүхийн асуултуудын дагуу ярилцах тухайлбал. Хэзээ, хаана, юу, хэрхэн байгуулагдав. Улс оронд хэрхэн нөлөөлөв. ü Аж ахуйг эрхлэн хөтлөх арга зам – Төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засаг, 5 жилийн төлөвлөгөөний тухай мэдэх, төвлөрсөн төлөвлөгөөт аргыг өнөө үеийн зах зээлийн эдийн засагтай холбон тайлбарлах ü Эдийн засагт гарсан алдаа гажуудал (хөрөнгө хураалт, хоршоолох г.м) түүний үр дагавар, сургамжийг тайлбарлах, яагаад алдаа гажуудал гэж үзэж буйг нотлох, үндэслэх ü 1921 оны Монголын хувьсгалын үйл явдлуудыг “түүхийн асуулт”-ын дагуу бүтээх (бичих, ярих), дүгнэж буй байдал ü Энэхүү түүхэн үйл явдалд тодорхой үүрэг гүйцэтгэсэн түүхэн зүтгэлтнүүдийн талаар тэдний намтар үйл хэргийг мэдэж буй байдал ü Ардын засгийн газраас авч хэрэгжүүлсэн зарим арга хэмжээг нэрлэж тухайлбал: тангарын гэрээ, засаг ба засаг бус ван гүнгүүдийн эрх хэмжээг халсан гэх мэтээр баримтан дээр тулгуурлан ярьж буй байдал ü 1921 оны хувьсгалын Монголын түүхэнд үзүүлсэн нөлөө, сургамжийг гаргаж буй байдал ü ХХ зууны эхэн монголчуудын аж байдлын ялгаа, онцлог, шалтгаан, үр дагаврын холбоонд тодорхойлон (монголчууд социализмын замыг сонгосон тухай, ЗХУ-аас явуулсан бодлого, шийдвэр, үйл ажиллагаа, намын нэрийг МАХН болгож өөрчилсөн, баруунтан зүүнтэн, Зөвлөлтийн цэрэг Монголд байрласан нь) гаргаж тайлбарлаж буй байдал ü Тэдний явуулсан бодлого үйл ажиллагаа нь Монгол улсын болон бусад улс орны түүхэнд хэрхэн нөлөөлснийг гаргаж буй байдал ü 1924 оны Үндсэн хуулийн агуулга үзэл санааг тодорхой үзүүлэлтийн дагуу шинжилэн хэлэлцэж буй байдал ü Анхдугаар үндсэн хуулийн давуу болон сул талуудыг гаргаж буй байдал ü Улс орны засаг захиргааны хуваарь гэж юу болох баримтад үндэслэн хэлэлцэж буй байдал ü БНМАУ-ын эдийн засагт гарсан ахиц дэвшил, бүтээн байгуулалтыг нэрлэх, түүхийн асуултуудын дагуу ярилцаж буй байдал. Тухайлбал. Хэзээ, хаана, юу, хэрхэн байгуулагдав. Улс оронд хэрхэн нөлөөлөв. ü Аж ахуйг эрхлэн хөтлөх арга зам – Төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засаг, 5 жилийн төлөвлөгөөний онцлогийг тайлбарлаж буй байдал ü Эдийн засагт гарсан алдаа гажуудал түүний үр дагавар, сургамжийг эргэцүүлж буй байдал