Нийгэм, орон нутгийн болон хүмүүс хоорондын харилцааг зохицуулдаг гол хэм хэмжээ нь хууль бөгөөд хуулийн гол зорилго бол хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалах, баталгаажуулах явдал юм. Тохиолдол шинжлээрэй. ХУУЛИАР ХААНЫ ЭРХИЙГ ХЯЗГААРЛАСАН НЬ: "1215 онд Английн хаан Жон "Магна Харта" хэмээх баримт бичигт гарын үсэг зурсныг хүний эрхийн түүхэн баримт бичгүүдийн нэг гэж үздэг. Учир нь "Магна Харта" баримт бичиг нь тухайн үеийн төрийн засаглалын үндсэн хэлбэр болох хэмжээгүй эрхт хааны эрх хэмжээг хязгаарласан зөвшилцлийн гэрээ байсан ажээ. Магна Хартад бичсэнээр татвар ногдуулах, улсын төсөв батлах зэрэг асуудлыг шийдвэрлэхдээ хаан бусад ноёд, язгууртнуудтай зөвшилцөх ёстойг хуульчилжээ. Мөн "Магна Харта"-д тэмдэглэснээр бүх чөлөөт эрчүүд хууль батлах үйл ажиллагаанд оролцох эрхтэй. Мөн чөлөөт хүнийг тухайн улсад үйлчилж буй хууль эсвэл шүүхийн хууль ёсны шийдвэргүйгээр баривчлах, хорин зэргээр хор учруулахгүй хэмээн иргэний эрхийг баталгаажуулсан байдаг". Шийдвэрлэх асуудал: * Энэ баримт аль үеийн түүхэнд холбогдох вэ? * Чөлөөт иргэд, ноёд, язгууртнууд өөрсдийнхөө ямар эрхийн төлөө уг баримт бичгийг санаачилж, хаанд шахалт үзүүлсэн бэ? * Магна Хартад зааснаар хэн, ямар эрх эдэлж, ямар үүрэг хүлээх вэ? * "Чөлөөт эр хүн" гэж ямар хүнийг хэлэх вэ? Энэ нь одоогийн "иргэн" хэмээх ойлголтоос ямар ялгаатай вэ/ * Манай улсад Магна Хартатай адилтгах ямар нэгэн баримт бичиг, хууль, гэрээ байдаг уу? Хэрэв тийм гэж үзвэл жишээ гаргаж хэлэлцээрэй. * [ххххх] ТҮҮХЭН БАРИМТ: "Магна Харта" хэмээх уг тунхаг бичигт Английн хаан Жон гарын үсэг зурж баталгаажуулснаар тус улсад үндсэн хуульт ёс хөгжих үндэс суурь тавигдсан гэж үздэг. Гэвч гарын үсэг зураад удалгүй Жон хаан бусад ноёд, тайж нарын дарамт, шахалтын доор уг Магна Хартад гарын үсэг зурсан тул энэ гэрээ хүчингүй хэмээн зарлажээ. Түүний энэ мэдэгдэл нь Англи улсад иргэний дайн гарахад хүргэж, 1216 онд Жон хаан амь насаа алдсанаар уг дайн дуусжээ. Хүний эрхийн тухай үзэл санаа хүн төрөлхтөнтэй хамт үүсэн хөгжиж иржээ. Хүн төрөлхтний түүхэнд тохиолдсон олон тооны дайн, бослого тэмцэл, хувьсгалууд дарлагдан зовсон ард иргэд, боолууд эрх, эрх чөлөөний төлөө эвлэлдэн нэгдэж, тэмцсэнээр эхэлсэн байдаг. Тийм ч учраас "хүн төрөлхтний түүх бол хүний эрхийн төлөө тэмцлийн түүх" хэмээн хэлж болно. Хүний эрх нь жам ёсны зүйл бөгөөд хүнд өөрт нь угаас заяасан, хүнээс салшгүй зүйл тул төрөөс, нийгмийн зүгээс хүний эрхийн хязгаарлан зөрчиж болохгүй гэж үзэл санааг эртний Грекийн гүн ухаанд тодорхой гаргаж өгчээ. ХАМТРАН АЖИЛЛААРАЙ. ДАРААХ ХҮСНЭГТИЙГ ГҮЙЦЭЭЖ БИЧЭЭРЭЙ. ХҮСНЭГТ 4.1 ХҮНИЙ ЭРХИЙН ТҮҮХЭН БАРИМТ БИЧГҮҮД, ОН ДАРААЛЛААР НЭР ОН ХҮНИЙ ЭРХЭД ХОЛБОГДОХ АГУУЛГА Вавилон улсын Хаммураби хааны хууль НТӨ 1750 он Вавилон улсын анхны хаан Хаммураби хүн төрөлхтний түүхэнд мэдэгдсэн анхны бичмэл хуулийг боловсруулжээ. Уг хуульд буруутгаж буй тал нь яллаж буй хүнийхээ гэм бурууг нотлох хүртэл тухайн яллагдагч гэм буруугүй гэж үзнэ гэсэн санааг агуулсан байдаг. Күнзийн сургаал ...... Дорнын их сэтгэгч Күнз “Бусдаас хүсэж буй зүйлээ өөрөө бусдад хандуулан үйлд, бусдаас хүсэхгүй зүйлээ бусдад хандан бүү үйлд” хэмээн ёс суртахууны алтан зарчмыг тодорхойлсон нь хүний эрхийн үндсэн зарчмуудыг агуулсан гэж үздэг. .................. 1689 он Английн парламент баталсан. Үүнд парламентийн зөвшөөрөлгүйгээр татвар ногдуулах, сонгуульд саад хийх, аливаа хуулийн үйлчлэлийг зогсоох зэрэг үйлдлийг эзэн хаан хийхийг хоригложээ. АНУ Тусгаар тогтнолын тунхаглал 1776 он .................................. .................................. ЭРГЭЦҮҮЛЭН ХЭЛЭЛЦЭЭРЭЙ. * Дээр дурдсан баримт бичгүүд түүхийн аль үе, ангилалд хамаарах вэ? * Түүхийн хичээлд дээрх баримт бичиг, үйл явдлыг хэрхэн тайлбарладаг вэ?