 БАТЛАВ СУРГАЛТЫН МЕНЕЖЕР З.ТУНГАЛАГ 3-р ангийн монгол хэлний хичээлийн нэгж хөтөлбөр СЭДЭВ: Уншсанаа хэлэлцэж сурцгаая 13 цаг ХҮРЭХ ҮР ДҮН: Ø Зохиолыг уншиж агуулгыг ойлгох Ø Бусдын ярьсныг идэвхтэй сонсож, ойлгоогүй зүйлээ тодруулан асуух Ø Бусдын саналыг зөвшөөрч байгаа үгүйгээ илэрхийлж сурах Ø Уншсан зохиолоо эзэмшиж сурах ӨМНӨХ ТӨСӨӨЛӨЛ: [*] Эхийг уншиж агуулгыг ойлгох [*] Аливаа зүйлийн холбоо хамаарлыг тайлбарлан таамаглах [*] Зохиолын баатар ба зохиогчийн хэлсэн үгийг ялган тэмдэглэж тайлбарлах [*] Зохиолын утга санааг төсөөлөн хэлэлцэх ХАМРАХ ХҮРЭЭ: Тухайн эхийг уншиж ойлгон, уншсанаа дарааллын дагуу өөрт хэрэгтэй мэдээллийг тэмдэглэн бичдэг, төлөөлөн уншиж дүрд тоглож сурсан 3-р ангийн суралцагчид ЗОРИЛГО: Бусдын ярьсныг тодруулан ойлгож, зөвшөөрч эсвэл үгүйсгэж байгаагаа илэрхийлэх ба уншсан зохиолын утга агуулгыг ойлгон хэлэлцэнэ. ЗОРИЛТ: · Эхийн агуулгыг ойлгон, уншсан зүйлээ хэлэлцэх · Зургаас мэдээлэл олж авах, харсан сонссоноо загварчлан тайлбарлах · Бусдын яриаг идэвхтэй сонсох ба бусдын өмнө тодорхой чөлөөтэй ярих · Хэлэлцүүлгээс бусдын хэлснийг сонсож ойлгох, тодруулж асуух · Зохиолын сургамжийг бичих · Зүйр цэцэн үгийг ойлгож ярих АГУУЛГА: СУДЛАГДАХУУН УР УХААН Эхийн утга Үг өгүүлбэр Зүйр цэцэн үг Оньсого · Зургаас мэдээлэл олж авах түүнийгээ ярих · Хэлэлцүүлгээ бусдын хэлснийг сонсох, ойлгож тодруулж асуух · Зохиолын сургамжийг бичих · Зүйр цэцэн үгийг ойлгож чээжлэх · Оньсого ба загварыг тайлж бичих АРГА ЗҮЙ: 1. Багаар хамтран ажиллан, юу хүсэж сонирхож байгаагаа бусаддаа ярих 2. Ярьж байгаа хүнийхээ яриаг таслалгүй дуустал нь сонсох 3. Сурагчид өөрсдийн мэддэг зүйлийг бусдад ойлгомжтой тайлбарлах 4. Бусдын ярьсан хэлсэн зүйлтэй санал нэг аль эсвэл эсрэг байгаагаа жишээгээр батлах 5. Шийдвэр гаргахад бүх гишүүд тэгш хамран оролцох 6. Багш ярилцлагыг мэдээллээр баяжуулах ЦАГИЙН ТӨЛӨВЛӨЛТ: № СЭДЭВ ХУГАЦАА 1 Мэдээлэл олж авах 80 мин 2 Эхийн утгыг ойлгон хэлэлцэх 80мин 3 Бусдын хэлснийг сонсох, ойлгож тодруулж асуух 120 мин 4 Зохиолын сургамжийг бичих 120 мин 5 Оньсогыг хэлэлцэн тааж бичих 80 мин 6 Үнэлгээ 40 мин ЭЭЛЖИТ ХИЧЭЭЛИЙН ТӨЛӨВЛӨЛТ-1 80 мин СЭДЭВ: Мэдээлэл олж авах АМЖИЛТЫН ШАЛГУУР: Өөрийн ойлгосон мэдсэн зүйлээ бусдад ярих ба бусдын ярьсныг идэвхтэй сонсож ойлгоогүй зүйлээ тодруулна. АРГА ЗҮЙ: Үе шат Багшийн үйл ажиллагаа Сурагчийн үйл ажиллагаа Сэдэлжүүлэх үе шат Бүдүүн хүн бүсээ Бүсээ бүслэж чадахгүй /тэр юу в?/ Ø Аль үндэстний оньсого гэж бодож байна? Яагаад? Ø Монголчуудын амьдардаг ямар уламжлалт сууц байдаг вэ? Ø Яагаад бүдүүн хүн гэсэн бэ? Ø Бүсээ бүслэж чадахгүй гэдэг нь юу гэсэн үг вэ? Таамаглал дэвшүүлэн ярилцана. - Монгол үндэстэн. Дээл өмсөөд бүс бүсэлдэг. - Гэр - Ханыг тойруулан тойрог үүсгэн барьдаг. - Ханыг тойрсон гадуур бүс дотуур бүс гэж байдаг. /барьж буй хүн бүсэлдэг/ Агуулга эзэмших үе шат Багш сурагчдаас хичнээн хүүхэд гэрт, хичнээн хүүхэд байшинд амьдардаг болохыг тодруулан асууна. Багш сурагчдаас хичнээн хүүхэд гэрт, хичнээн хүүхэд байшинд амьдардаг болохыг тодруулан асууна. Сурагчдаар харьцуулан тооцоолуулна. Гэр , байшин, орон сууц гурвын төсөөтөй тал ялгаа давуу талуудын онцлогийг гаргуулан яриулна. Хүмүүсийн амьдардаг гэр, орон сууцны зургийг харуулан ярилцана. Зургийг харуулж ярилцана Багшийн асуултанд хариулж тооцоог хийнэ. Гэрт Байшинд Орон сууцанд Багшийн асуултанд хариулж тооцоог хийнэ. Гэрт Байшинд Орон сууцанд Гэр байшин хоёр ямар ялгаатайг өөрсдийн бодомжоор хариулна. Төсөөтэй ижил тал нь: · Хүн амьдардаг · Хувийн өмч нь · Гэр бүлийн тухтай орчин Ялгаатай тал нь: · Хэлбэр өөр · Барьж буулган зөөвөрлөхөд зарцуулагдах хугацаа нь огт өөр · Амьдрах нөхцөл нь өөр Давуу тал нь: · Гэр-барьж буулгахад хялбар нүүдэл хийхэд тохирсон · Байшин-дулааныг удаан хадгалдаг тухтай · Орон сууц-нүүрс түлээгээ өөрсдөө түлдэггүй, тав тух орчин сайтай Үнэлж хөгжих үе шат Монгол гэр орон сууцны тухай мэдээлэл өгнө. МОНГОЛ ГЭР Эртний эсгий гэр хүн орж гарахдаа ширмэл эсгий хаалтыг дээш сөхөж орж гардаг байсан бөгөөд энэ нь гэрийн үүд юм. Орчин үед модон хаалга хэрэглэх болжээ. Гэрийн тооно нь задгай учир хамгийн сайн агаар солигддог сууц юм. Гэрийн зуух гал нь голдоо байрладаг учир дулаанаа жигд тараадаг сайн талтай. Ø Урцны зураг үзүүлнэ. Ø Ямар хүмүүсийн орон сууц вэ? Өөрсдийн амьдардаг орон сууцны зургийг зурж ирээрэй. Мэдээлэлтэй танилцана. Өөрсдийн мэдлэг дээрээ тулгуурлан таамаглан ярина. · Цаатангуудын орон сууц · Цаатнуудын амьдардаг гэр Гэрт: Өөрийн орон сууцны зургийг зурж ирнэ. ДҮГНЭЛТ: Гэр бол монгол үндэстний сууц юм. ҮНЭЛГЭЭ: Сурагчид өөрсдийн мэддэг зүйлийг бусдад ойлгомжтой тайлбарлаж буй байдаг хичээлд оролцож буй оролцоог ажиглан аман үнэлгээгээр үнэлэн урамшуулна. ХЭРЭГЛЭГДЭХҮҮН: Зурагт үзүүлэн, сурах бичиг САЙЖРУУЛАХ САНАЛ:....................................................................................................................... ЭЭЛЖИТ ХИЧЭЭЛИЙН ТӨЛӨВЛӨЛТ-2 80 мин СЭДЭВ: Эхийн утгыг ойлгон хэлэлцэх АМЖИЛТЫН ШАЛГУУР: · Эхийн агуулгыг ойлгон, уншсан зүйлээ хэлэлцэн, тодруулах асуулт асууна. · Зургаас мэдээлэл олж авах, харсан сонссоноо загварчлан тайлбарлана. · Бусдын яриаг идэвхтэй сонсох ба бусдын өмнө тодорхой чөлөөтэй ярина. АРГА ЗҮЙ: Үе шат Багшийн үйл ажиллагаа Сурагчийн үйл ажиллагаа Сэдэлжүүлэх үе шат Багш өмнөх хичээлийн гэрийн даалгаврыг шалган сурагчдын зурсан зураг дээр харьцуулалт хийн ярилцана. Ø Та бүхний зурсан орон сууцны алинд нь монгол хүмүүс түгээмэл амьдардаг вэ? Яагаад ? Ø Өөрийн амьдардаг орон сууцны давуу тал ялгааг бусаддаа зургаар баталгаажуулан тайлбарлаарай. Сурагчид гэртээ зурсан өөрийн орон сууцны зургийг бусаддаа танилцуулна. Багшийн асуултанд хариулна. · Гэр гарч ороход хялбар · Орчны агаар цэвэр · Дулаахан тохилог гэх мэт Агуулга эзэмших үе шат Ж. Дашдондогийн “Гэр” өгүүллэгийг уншиж ярилцана. Сурагчдын ойлголтыг бататгах асуултыг тавина. Ø _Оосор бүчгүй нэгэн гэр гэж юуг хэлсэн бэ?_ _ _ Ø _Их гэрийн үлгэрээр бага гэрийг барьж болно гэсэн нь юу гэсэн үг вэ?_ _ _ _ _ Ø _Ухаант өвгөн гэр барих санааг юунаас авсан бэ?_ Утгыг мэдэхгүй үгсийн утгыг толь бичгээс харуулах ба тайлбар хийнэ. Гэр өгүүллэгийг уншиж ойлгоно. · Ойлгосон зүйлээ бусаддаа тайлбарлан ярина. · Бусдын яриаг анхааралтай сонсож ойлгоогүй зүйлээ сайн ойлгохын тулд тодруулан асууна. · Бусдын санал болон асуултыг дэмжиж байгаа, эсвэл санал нийлэхгүй байгаагаа илэрхийлнэ. Багшийн асуултанд төсөөлөн таамаглаж хариулт өгнө. Үгийн утгыг өөрийн бодлоор тайлбарлах ба толь бичигт байгаа утгыг харна. Үнэлж хөгжих үе шат Дуурайлган хийсэн зүйлсийг уншсан хэсгээс нь олж дэвтэрт нь бичүүлнэ. ЭВ ТҮМЭН ЛАН ЭРДЭМ МЯНГАН ЛАН /зүйр үгийн утгыг асууж ярилцах/ Багшийн зааврын дагуу ойлгож мэдсэн зүйлээ дэвтэртэй алдаагүй зөв цэвэр бичнэ. · Зүйр үгийн утгыг тайлбарлана. · Бусдын сонсон санал нэг эсвэл өөр байгаагаа илэрхийлнэ. · Эвтэй байгаад олноороо аливаа зүйлийг бүтээхийн төлөө зүтгэх юм бол бүтэхгүй зүйл үгүй · Хүн оюун ухаанаараа бүхнийг сэтгэж түүнийгээ бүтээж чадсан. ДҮГНЭЛТ: Эв нэгдэлтэй оюун ухаан нь амьдралын бүхийл баялгийг бүтээж чадна. ҮНЭЛГЭЭ: Сурагчид өөрсдийн мэддэг зүйлийг бусдад ойлгомжтой тайлбарлаж буй байдаг хичээлд оролцож буй оролцоог ажиглан аман үнэлгээгээр үнэлэн урамшуулна. ХЭРЭГЛЭГДЭХҮҮН: Зурагт үзүүлэн, сурах бичиг САЙЖРУУЛАХ САНАЛ:....................................................................................................................... ЭЭЛЖИТ ХИЧЭЭЛИЙН ТӨЛӨВЛӨЛТ-3 120 мин СЭДЭВ: Бусдын хэлснийг сонсох, ойлгож тодруулж асуух АМЖИЛТЫН ШАЛГУУР:Уншсан сонссоноо бодоод, ойлгоогүй зүйлээ тодруулан асууж, гэр барих дарааллыг мэднэ. АРГА ЗҮЙ: Үе шат Багшийн үйл ажиллагаа Сурагчийн үйл ажиллагаа Сэдэлжүүлэх үе шат ЭВДЭХЭД ХЯЛБАР ЭВЛЭХЭД БЭРХ /зүйр үгийн утгыг тайлбарлуулан ярилцах/ Ø Эвдэхэд хялбар гэсэн нь юу гэсэн үг вэ? Ø Эвлэхэд бэрх гэсэн нь юу гэсэн үг вэ? Сурагчид өөрсдийн бодлоор зүйр үгийн утгыг тайлбарлана. · Аливаа зүйлийг эвдэж хэмхлэхэд амархан · Хүний хийсэн зүйлийг эвдэхэд амархан · Юмыг хийхээс эвдэх нь хялбар · Эвлүүлж хийх нь эвдэхээс хэцүү Агуулга эзэмшүүлэх үе шат “Гэр” өгүүллэгийн II хэсгийг бусдад унших уншлагаар уншуулна.зохиолоор юу сургамжилсныг хэлэлцэнэ.Чиглүүлэх асуулт асууна. Ø Хүүхдүүдэд тохиолдсон явдал тэдэнд юу бодогдуулсан бэ? Ø Өвгөн аавын захиасыг тэд хэзээ ойлгосон бэ? Ø Хэрвээ монгол гэрийн аль нэг эдлэл нь байхгүй бол бид гэрээ барьж чадах уу? Багш сурагчдын хариултыг самбарт бичих Сурагчдын яриаг дуустал нь сонсох, тэдний үзэл бодлыг нь хүндэтгэн харьцах Бусдыг анхааралтай сонсож ойлгоогүй зүйлээ тодруулан асууна. · Эв нэгдэл чухал гэдгийг · Хамтаараа байх нь илүү гэдгийг · Ганц мод гал болохгүй Ганц хүн айл болохгүй гэдгийг Өвгөн аавынхаа захиасыг хожим нь ойлгосон · Аль нэг эдлэл нь байхгүй бол гэрийг барьж болохгүй Үнэлж хөгжих үе шат Зохиолын гол утга санааг ярилцах Ø Ямар зан чанарыг харуулсан байна вэ? Ø Алдаатай үйлдлүүдийг бичээрэй Дээрх зохиолын баатруудад хэлэх тохирох зүйр үгийг олъё. Багшийн зааврын дагуу хичээлд идэвхтэй оролцоно. Сургамжийг алдаагүй зөв цэвэр бичнэ. · Ах дүүсийн дураараа байхын хорыг · Бодлогогүй санг · Хүлээцгүй занг · Эв эеийг эрхэмлэдэггүй байдлыг Аавын ачийг өнгөрсний хойно Айлын ачийг нүүсний хойно. ДҮГНЭЛТ: Эхээс эв нэгдэл бусдыг хүндлэх хүлээцтэй байх нь ямар чухал чанар болохыг ойлгоно. ҮНЭЛГЭЭ: Уншсан эх, сонссон мэдээллээ зөв цэгцтэй, ярьж чадаж буй эсэхийг ажиглан дүгнэнэ. ХЭРЭГЛЭГДЭХҮҮН: Зурагт үзүүлэн, САЙЖРУУЛАХ САНАЛ:................................................................................................................................... ЭЭЛЖИТ ХИЧЭЭЛИЙН ТӨЛӨВЛӨЛТ-4 120 мин СЭДЭВ: Зохиолын сургамжийг бичих АМЖИЛТЫН ШАЛГУУР: Зохиолоор юу сургамжилсныг хэлэлцэн бичих, зүйр цэцэн үгийн утгыг ойлгох, дэмжих ба эс дэмжих хариултаа жишээгээр батлана. Үе шат Багшийн үйл ажиллагаа Сурагчийн үйл ажиллагаа Сэдэлжүүлэх үе шат ЧИ ҮҮГЭЭР ЯВ БИ ТҮҮГЭЭР ЯВЬЯ БИЛҮҮТИЙН ГОЛ ДЭЭР УУЛЗЪЯ Оньсого таалган ярилцана. Оньсогыг таана/ гэрийн бүс/ гэртэй холбоотой өөрсдийн мэддэг оньсогоо бусаддаа таалгана. Агуулга эзэмших үе шат Монгол гэр барьж буйг харуулсан кино, слайд үзүүлнэ. Кинон дээрх гэрийн хэрэгсэл, гэрийг хэрхэн яаж барьж байгаа зэргийг тайлбарлана. Зохиолын хэсгийг үргэлжлүүлэн уншина. Дуурайлган хийсэн зүйлсийг олж бичүүлнэ Гэр барих дарааллыг зураг дээр тайлбарлан ярилцана. Уншсан хэсгээс юуг юутай зүйрлэн хэлснийг тодруулан ярилцана. Уулсыг – хана Хадан хавцлыг- хаалга Нарыг- тооно Нарны цацрагийг – унь Уулын арын манан буданг-туурга Үүлсийг - дээвэр Салхийг-бүслүүр Үнэлж хөгжих үе Зохиолоор юу сургамжилсныг хэлэлцэнэ. Багш чиглүүлэн ярилцана. Сургамж-1............................... Сургамж-2............................... Сургамж-3............................... Дараа нь асуултын дагуу хэлэлцүүлнэ. Үүний тулд багш эхлээд асуултыг асууна. Ø -Хүүхдүүдэд тохиолдсон явдал тэдэнд юу бодогдуулсан бэ? Ø Өвгөн аавын захиасыг тэд хэзээ ойлгов? Ø Хэрвээ монгол гэрийн аль нэг хэрэглэл байхгүй бол бид гэрээ барьж чадах уу? Сурагчид өөрсдийн бодлыг чөлөөтэй илэрхийлнэ. 1. Их гэрийн үлгэрээр бага гэрийг барьж болно. 2. Төрөх нэг өдөр байхад үхэх нэг өдөр бий 3. Бүслүүрээ чангалж яваарай. Сурагчдын хариулах боломжит хариулт 1. Эд хөрөнгө хураахаас илүү эрдэм ухаан хураах нь чухал 2. Эв нэгдэлтэй байх нь бүхнээс хүчтэй. 3. Өөрт байгаа зүйлээ гамнаж хямгадаж хайрлаж явах Дэвтэртээ хэлэлцсэн сургамжуудаас өөрт таалагдсаныг тэмдэглэн бичицгээнэ. Сурагчид дэмжих ба эс дэмжих хариултаа жишээгээр батлан тайлбарлана. ДҮГНЭЛТ: Эд хөрөнгөнөөс илүү эв нэгдэл эрхэм гэдгийг ойлгоно. ҮНЭЛГЭЭ: Зохиолоор юу сургамжилсныг хэрхэн ойлгосноо ярих чадвар, зүйр цэцэн үгийн утгыг ойлгох .чадвараар дүгнэнэ. ХЭРЭГЛЭГДЭХҮҮН: Зурагт үзүүлэн, сурах бичиг САЙЖРУУЛАХ САНАЛ:.......................................................................................................... ЭЭЛЖИТ ХИЧЭЭЛИЙН ТӨЛӨВЛӨЛТ-5 80 мин СЭДЭВ: Оньсогыг хэлэлцэн тааж бичих АМЖИЛТЫН ШАЛГУУР: Үе шат Багшийн үйл ажиллагаа Сурагчийн үйл ажиллагаа Сэдэлжүүлэх үе шат ЭВТ ШААЗГАЙ БУГА БАРИНА /зүйр үгийн утгыг тайлбарлаарай/ Ø Шаазгай буга хоёрын ялгааг хэлээрэй Ø Сурагчдын хэлсэн үгийг самбарт бичнэ. Зүйр үгийн утгыг тайлбарлан ярилцана. · Нэг нь жигүүртэн нөгөө нь амьтан · Бие нь том, жижиг · Эвтэй байх юм бол бүхнийг бүтээнэ. Агуулга эзэмших үе шат Өмнө үзсэнийг бататган гэрийн бэлгэдлийн талаар мэдээлэл өгнө. Ø “Гэр нь үндэсний баялаг юм” сэдвийн дагуу ярилцана. Ø “Монгол гэр нь байгаль дэлхийгээс санаа авч хийсэн монголчуудын баялаг юм” ГЭРИЙН ТУХАЙ МЭДЭЭЛЭЛ Эрт дээр үеэс эхлэн малчид үнээ малаа саах, хонь бэлчээх, хотлуулах зэрэгт гэрийнхээ тооноор туссан нарны тусгалаар цагийг баримжаалдаг заншилтай юм. Сэдвийн дагуу ярилцаад эх зохион алдаагүй зөв цэвэр бичнэ. Бичсэн эхээ уншиж нэгтгэн дүгнэлт хийнэ. Гэрийн мод · Хана · Хаалга · Тооно · Багана · Унь · Шал Оньсогон өгүүллэгийг уншуулна. Гэрийн тухай оньсогыг таалган тайлбарлан ярилцана. Ø Монголчуудын ямар ёс заншлыг тусгаж, урнаар дүрсэлснийг тайлбарлан ярилцана. Ямар шинжээр нь нууцалсан, оньсголсон болохыг тайлбарлан ярилцана. ГЭР Манайхан гэр барих боллоо. Хамгийн түрүүнд ханаа тойруулаад баганаа голлуулав. Тэгээд дараа нь дотуур бүслүүрээ чангалж бэхэллээ. Аав ханын яг голд зогсоод тооноо өргөн, дүү бид хоёр унь ойртуулж туслахад ах эгч нар дүү бид хоёрт унь ойртуулж өгөхдөө ханын нүдийг дөрөөлж болохгүйг сануулж байлаа. Мэдэхгүй үг болон өгүүлбэрийн утгыг толь бичиг ашиглан олно. Өгүүллэгийг уншихдаа өөрсдийн бодомжоор таамаглал дэвшүүлэн уншина. Утгыг бодно. Хэлэлцсэн оньсогоо тааж дэвтэртээ тайлж бичнэ. ДҮГНЭЛТ: Монголчуудын үндэсний сууц болох гэрийн бүтэц түүний давуу тал, онцлогийн талаар мэдлэг хуримтлуулна. ҮНЭЛГЭЭ: Оньсогот өгүүллэгийг уншин утгыг тайлж, хэлэлцэн ярилцах чадвараар үнэлж дүгнэнэ. ХЭРЭГЛЭГДЭХҮҮН: Зурагт үзүүлэн, 