БАГШИЙН ӨГСӨН ҮГЭНД Я,Е,Ё НӨХЦӨЛИЙГ ЗАЛГААД УРАГШЛАН НҮҮНЭ. үг: ав,оч өг ,хэл,сана,чад,тогт,бич,ур,хар, харь,үз,суу,бос,хэвт,унш,хичээ,нүү,давхи ТУСГААРЛАГЧ Ъ, Ь-ИЙН ТУХАЙ Дүрэм . Тусгаарлагч ъ, ь: 1. Эр үгэнд я, ё эгшиг өмнөх гийгүүлэгчээсээ саланги дуудагдахаар орвол өмнө нь хатуугийн тэмдгээр тусгаарлаж бичнэ. Жишээлбэл: авъя, олъё, товъёг, угтъя гэх мэт. 2. Эм үгэнд е эгшиг өмнөх гийгүүлэгчээсээ саланги дуудагдахаар орвол өмнө нь зөөлний тэмдгээр тусгаарлаж бичнэ. Жишээлбэл: өгье, үзье, тэнцье гэх мэт. Я, е, ё, ю үсгүүд эгшиг ба зөөлний тэмдгийн дараа залгаж ороход өмнө нь хатуу, зөөлний тэмдэг (ъ, ь) бичихгүй. Жишээлбэл: саная, хичээе, олгоё, байя, хөгжөөе, барья, орхиё, цохьё гэх мэт. ТЭМДЭГ ҮСЭГТЭЙ ХОЛБООТОЙ ДҮРМҮҮД I. Зөөлний тэмдэг нь: 1. Зөөлрүүлэх үүрэгтэй. Эр үгэнд орсон зарим гийгүүлэгчийг хэлэгдвэл зохих байрнаас нь урагшлуулан хэлэхийн ялгаа нь: Хол- холь, бар-барь, цог-цогь… Гийгүүлэгчийг зөөлрүүлэхдээ: А. Дан гийгүүлэгчийн ард зөөлний тэмдэг (Ь) Жишээ нь: бохь, тахь, тань, унь, хорь, хумь… Б. Давхар гийгүүлэгчийн ард “И” бичнэ. Жишээ нь: тамхи, болхи, борви, цорги, холхи… 2. Тусгаарлах үүрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл, гийгүүлэгчээр төгссөн эм үгэнд “е” эгшиг залгахад өмнөх гийгүүлэгчээсээ саланги дуудагдахаар орвол өмнө нь зөөлний тэмдэг тавьж тусгаарлана. Жишээ нь: бэлчье, хөрье, түрвье, хүсье… ЗӨӨЛНИЙ ТЭМДЭГ “И” БОЛОХ НЬ Гийгүүлэгчийг зөөлрүүлсэн зөөлний тэмдэг дараах дөрвөн тохиолдолд “И” болж солигдоно. Үүнд: 1.Зөөлний тэмдгээр төгссөн үгэнд урт эгшгээр эхэлсэн (аа, оо, уу, ий) залгавар залгахад зөөлний тэмдэг “И” болгож, урт эгшгийн нэгийг хасаж бичнэ. Ь+аа, оо, уу, ий=И Жишээ нь: соль+оод=солиод, хорь+ийг=хорийг, харь+уул=хариул, тань+аад= таниад… 2.Зөөлний тэмдгийн дараа эгшигт долоон гийгүүлэгч орвол: Ь+7=И Жишээ нь: барь+в=барив, тохь+р=тохир… 3.Зөөлний тэмдгийн дараа тодосгон холбох “Х” нөхцөл орвол: Ь+Х=И Жишээ нь: хорь+х=хорих, зорь+х=зорих, тарь+х=тарих. 4.Зөөлрүүлсэн заримдаг гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд заримдаг гийгүүлэгчээр эхэлсэн нөхцөл залгахад: 9Ь+9=И Жишээ нь: цохь+ж=цохиж, захь+дал=захидал, тахь+сан=тахисан… ЗӨӨЛНИЙ ТЭМДЭГ “И” БОЛОХГҮЙ ТОХИОЛДОЛ Гийгүүлэгчийг зөөлрүүлсэн зөөлний тэмдэг нь дараах гурван тохиолдолд “И” болохгүй. 1.Зөөлний тэмдгээр төгссөн эр үгэнд “-я,-е” залгавал: Ь+Я,Ё=Ь Жишээ нь: харь+я=харья, цогь+ё=цогьё, барь+я=барья 2.Зөөлөрсөн эгшигт долоон гийгүүлэгчийн дараа заримдаг гийгүүлэгч орвол: 7Ь+9=Ь Жишээ нь: соль+дог=сольдог, тарь+жээ=тарьжээ, захь+дал=захидал… 3.Хоёр үгээс бүтсэн үгийн зөөлний тэмдэг хэвээр байна. ҮГ(Ь)+ҮГ=Ь Жишээ нь: Больхүү, Дарьжав… 4.Зөөлний тэмдгээр төгссөн үгэнд “ГҮЙ” залгахад зөөлний тэмдэг хэвээр байна. Жишээ нь: горьгүй, завьгүй, ботьгүй… II.ХАТУУГИЙН ТЭМДЭГ ЗӨВХӨН ТУСГААРЛАХ ҮҮРЭГТЭЙ. Өөрөөр хэлбэл, гийгүүлэгчээр төгссөн эр үгэнд “-я, ё” залгахад өмнөх гийгүүлэгчээсээ салангид дуудагдахаар бол хатуугийн тэмдэг тавьж тусгаарлана. Жишээ нь: таръ+я=таръя, тох+ё=тохъё, буц+я=буцъя… Жич: Уламжлалт бичлэгээр хатуугийн тэмдэгтэй бичигдэж байсан үгс зөөлний тэмдэгтэй бичигдэнэ. Жишээ нь: гавьяа, харьяа, сумьяа, томьёо, овьёос, завьяа… "МААМУУ НААШ ИР" ДУУГ СОНСОНГОО ДҮРМЭЭ АЖИГЛААРАЙ https://www.youtube.com/watch?v=RIIfSRbC5tM