 [рррр] XVIII зуунаас өмнөх үед монголчуудын амьдрал нэг л хэвийн байв. Тэр үеийн эрчүүдийн хийдэг гол ажил нь дайн байлдаан, хэрэв дайн тулаан байхгүй бол ан гөрөө хийх нь тэдний хамгийн гол ажил байв. Манжийн эрхшээлд орсноор монгол эрчүүдийн амьдралын онцлогт өөрчлөлт гарч эхэлжээ. Тухайлбал: Манжийн төрийн бодлогоор эрчүүдийг ихээр цэрэгт татахыг больж, цөөн тооны байнгын цэрэгтэй болгосон нь монголчуудын амьдралын хэв маягт өөрчлөлтийг авчирсан юм. XVIII зуунаас өмнө дайчин эрэмгий эрчүүдийн үнэлэмж өндөр бабйсан бол энэ үеэс эхлэн бие хаа тэгш, иж бүрэн хэрэглэл бэл сайтай, сайхан морь унасан эрчүүд нийгэмд дээгүүр байр суурийг эзлэх болжээ. Монгол эмэгтэйчүүд хоол унд хийж, үнээ малаа саан, цагаан идээ хийж, шинээр төллөсөн малыг арчилж, хувцас хунар оёх, үр хүүхдээ асрах гэх мэт ажлыг гүйцэтгэдэг байв. Монгол гэр бүл эрэгтэй хүүхдээ лам болгохыг урьтал болгох болжээ. Учир нь лам нарын суудаг хүрээ хийд бол монголчуудыг боловсрол эзэмшиж гол суурин газар болоод байв. XIX-XX зууны зааг үед Монгол оронд 18-20 мянган малтай баячууд 30 гаруй байжээ. Манжийн эрхшээлийн энэ үед Монголчуудын аж төрөл урьдынхаасаа төдий өөрчлөгдөөгүй боловч зарим эрхлэх аж ахуйд өөрчлөлтүүд гарав. Тухайлбал: Мал маллагаанд саравчтай хашаа, задгай хороо барьж ашиглах, өвс хадлан бэлтгэх, малын үүлдэр угсаа сайжруулах арга ажиллагаа нэвтэрч хөгжжээ. [hhhhhhhhhhh] Монголчуудын уламжлалт зан үйлд бурхны шашны нөлөө тусгал ихээхэн нэвтэрч, шашны үзэл сэтгэлгээ бүхий болжээ. Монгол орныг Манж Чин улсын төлөөний сайд захирч, монголчуудаар өртөө, харуул, цэргийн зэрэг хүнд хүчир алба хаалгах, манжийн хааны олон арван мянган малыг үнэ хөлсгүй хариулгах, Ховдод байсан манжийн дарангуй цэргийн хүнсний тариа тариулах, цаг зуурын элдэв албанд дайчлан мордуулах, татвар гаргуулах зэрэг олон зүйлийн алба гүйцэтгүүлж байв. Манжийн эрх баригчид шашныг бүх талаар дэмжин дэлгэрүүлэх, шашны үзэл номлолыг ашиглан ард олныг номхон хүлцэнгүй болгон захирах бодлого баримталж байв. Хүрээ хийд, лам нарын тоо хэт олширсноор олон мянган идэр залуу эрчүүдийг бүтээлч хөдөлмөрөөс хөндийрүүлж, хүн амын хэвийн өсөлт саарахад хүргэжээ. [8889]