<p><h2><span id="Соёл">Соёл<br></span></h2><div><div><div>Хүннүгийн алтан нар сартай сүлд, Тахилийн хотгор</div></div></div><p>Хүннүчүүд өглөө наранд, үдэш саранд мөргөдөг байв. Монголчуудын нар, сар, галын дүрстэй сүлд Хүннүгээс эхтэй бөгөөд Хүннүгийн сүлд&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%83%D0%BB%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B0" title="Монгол улсын төрийн далбаа">Монгол улсын төрийн далбаа</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%83%D0%BB%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%BB%D0%B4" title="Монгол улсын төрийн сүлд">Монгол улсын төрийн сүлд</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BE%D1%91%D0%BC%D0%B1%D0%BE" title="Соёмбо">соёмбонд</a>&nbsp;хадгалагдан уламжлагджээ. Төмөр болон алтаар хийгдсэн нар, сарны дүрстэй сүлд Хэнтийн Дуурлиг нарс, Ховдын Мөнххайханы Шомбуузын бэлчир, Ховдын Тахилтын хотгор<sup id="cite_ref-Tahilt_1-0"><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D2%AF%D0%BD%D0%BD%D2%AF_%D1%83%D0%BB%D1%81#cite_note-Tahilt-1">[1]</a></sup>&nbsp;<sup id="cite_ref-edu_2-0"><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D2%AF%D0%BD%D0%BD%D2%AF_%D1%83%D0%BB%D1%81#cite_note-edu-2">[2]</a></sup>&nbsp;зэрэг хэд хэдэн газраас олдсон нь Монголын үндэсний түүхийн музейн эртний түүхийн хэсэгт хадгалагдаж байна. Энэ сүлд өөр улс, үндэстэнд байдаггүй.</p><p>Монголд тархсан зарим&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BD_%D1%87%D1%83%D0%BB%D1%83%D1%83" title="Буган чулуу">буган чулууны</a>&nbsp;дээд хэсэгт нар сар байдаг.<sup id="cite_ref-history_3-0"><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D2%AF%D0%BD%D0%BD%D2%AF_%D1%83%D0%BB%D1%81#cite_note-history-3">[3]</a></sup>&nbsp;Нар, сар, галын дүрстэй сүлд Төв Азийн нүүдэлчдээс суурьшмал Нанхиад зэрэг улсад дэлгэрсэн гэж түүх сударт бичигджээ.<sup id="cite_ref-history_3-1"><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D2%AF%D0%BD%D0%BD%D2%AF_%D1%83%D0%BB%D1%81#cite_note-history-3">[3]</a></sup></p><p>НТӨ III - НТ II зуун хүртэлх хугацаанд Төв Азийн өргөн уудам тал нутагт Хүннү нар нүүдэллэн амьдарч, төр улсаа цогцлоон байсны нотолгоо археологийн дурсгалууд Хүннүгийн үндсэн нутаг болох Монгол улс, ОХУ-ын Өвөр Байгал, Тува, БНХАУ-ын Өвөр Монгол, Шинжан Уйгарын өөртөө засах орон, Ганьсу, Хөх нуур мужийн нутгаас олддог. Хүннүгийн археологийн дурсгалыг булш оршуулгын дурсгал, хот суурин, хадны зураг хэмээн ангилан үздэг юм.&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%83%D0%BB%D1%81" title="Монгол улс">Монгол улсын</a>&nbsp;нутаг дэвсгэрийн Хүннүгийн үеийн түүх соёлын олон дурсгал байдаг. Үүнээс хамгийн ач холбогдолтой нь&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%BE%D1%91%D0%BD_%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D1%83%D0%BB%D1%88" title="Ноён уулын булш">Ноён уулын булшнууд</a>&nbsp;билээ. Ноён уулын булшыг 1925 онд оросын эрдэмтэн&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%BE%D0%B7%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="Козловын экспедици (ийм хуудас байхгүй)">Козловын экспедици</a>&nbsp;нээж ухсан байна. Ноён уулын булш нь 20-р зууны дэлхийн археологийн шинжлэх ухааны хамгийн том нээлтүүдийн нэгт тооцогддог.</p><p>Энэ малталтаар Ноён уулын булшнуудын нэг нь&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D3%A8%D0%BC%D0%BD%D3%A9%D0%B4_%D0%A5%D2%AF%D0%BD%D0%BD%D2%AF&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="Өмнөд Хүннү (ийм хуудас байхгүй)">Өмнөд Хүннү</a>&nbsp;улсын&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D1%8E%D0%B9_%D2%AE%D0%B6%D2%AF%D0%BB%D1%8D%D0%BD" title="Шаньюй Үжүлэн">шаньюй Үжүлэнгийн</a>&nbsp;булш болохыг тодорхойлж, түүнээс олдсон олдворуудыг&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%A5%D0%A3" title="ЗХУ">ЗХУ</a>&nbsp;руу зөөн аваачсан байна. Эндээс олдсон олдворууд гэвэл&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A5%D2%AF%D0%BD%D0%BD%D2%AF%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D2%AF%D0%B5%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%BC%D1%8D%D0%BB_%D1%85%D0%B8%D0%B2%D1%81&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="Хүннүгийн үеийн ширмэл хивс (ийм хуудас байхгүй)">Хүннүгийн үеийн ширмэл хивс</a>&nbsp;бөгөөд энэхүү гайхамшигтай бүтээл нь одоо ОХУ-д байгаа бөгөөд дэлхийн түүхийн олон бүтээлд Хүннүгийн үеийн гайхамшигт олдвор гэж тэмдэглэгдэн байдаг. Үүнээс чухал олдвор нь малтсан булшнаас Өмнөд хүннүгийн&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8C%D1%8E%D0%B9_%D2%AE%D0%B6%D2%AF%D0%BB%D1%8D%D0%BD" title="Шаньюй Үжүлэн">шаньюй Үжүлэнгийн</a>&nbsp;гавлын яс олдсон бөгөөд энэхүү чухал олдвор Монгол улсын Түүхийн музейд үзмэр болон байж байна. Энэхүү гавалын яс бүхий бунханыг чухал энэхүү Үжүлэн шаньюйгийнх болохыг тэрхүү шаньюуд дурсгал болгон үйлдсэн&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8F%D1%82%D0%B0%D0%B4" title="Хятад">хятад</a>&nbsp;ваарчны аяганы дээрх бичээсээр тогтоосон байна. Энэ булшнаас олдсон бусад&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D1%82" title="Алт">алт</a>&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D3%A9%D0%BD%D0%B3%D3%A9" title="Мөнгө">мөнгөн</a>&nbsp;эдлэлүүд бүгд ОХУ-д байгаа болно.</p><p>Археологийн судалгаа, сурвалж бичгийн мэдээгээр хүннү, монголчууд соёлын хувьд ижил болохыг тогтоожээ. Тухайлбал хүннү, монгол,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%84" title="Скиф">скифч</a>үүд гэр тэрэг хэрэглэдэг байсан бол түрэгүүдэд гэр тэрэг огт байгаагүй.<sup id="cite_ref-4"><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D2%AF%D0%BD%D0%BD%D2%AF_%D1%83%D0%BB%D1%81#cite_note-4">[4]</a></sup>&nbsp;Мөн хүннүчүүд&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D1%83%D1%83" title="Уртын дуу">уртын дуу</a>&nbsp;дуулдаг байв. Уртын дуу 2000 жилийн түүхтэй&nbsp;<sup id="cite_ref-5"><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D2%AF%D0%BD%D0%BD%D2%AF_%D1%83%D0%BB%D1%81#cite_note-5">[5]</a></sup>&nbsp;ба хүннүчүүд уртын дуу дуулж эхэлсэн тухай хятадын "Вэй улсын судар"т бичсэн байдаг.<sup id="cite_ref-6"><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D2%AF%D0%BD%D0%BD%D2%AF_%D1%83%D0%BB%D1%81#cite_note-6">[6]</a></sup>&nbsp;Энэ дуу нь чоно улихтай төстэй сонсогддог гэж хятад сурвалжид тэмдэглэжээ.</p><br><br></p>