<p></p><p><span style="font-size: 0.95rem;">Багц мэдээллийг боловсруулах зорилгоо тодорхойлно</span><br></p><p><span style="font-size: 0.95rem;">Багц мэдээлэлд орох агуулга, төрөл, уялдаа холбоог
тодорхойлно.<br></span></p><p>Багц мэдээллийн иж бүрдэлд орох мэдээллийн эх сурвалж, эх
үүсвэрийг тодорхойлно.<br></p><p>Тодорхойлсон эх үүсвэрүүдээс
мэдээллээ цуглуулна.</p>Цуглуулсан мэдээллээ цэгцлэн хадгалж, шинжилгээ хийнэ.<br><p></p><p>Интернэтээс мэдээлэл хайх, вебээс бичвэр, зурган болон видео мэдээлэл авах,
ном, гарын авлага, товхимол зэрэг хэвлэмэл цаасан эх үүсвэрээс мэдээллийг тоон
хэлбэрт шилжүүлэн ашиглах зэргээр мэдээллээ цуглуулна.<br></p><p>Санамж: Мэдээлэл цуглуулахдаа мэдээлэл ашиглах соёл, ёс зүйг баримтлан
ажиллаж, ашигласан мэдээллийнхээ эх сурвалжийг заавал дурдаарай.<br></p><p>Цуглуулсан мэдээллээ эмх цэгцтэй хэлбэрт оруулж, аймгийн түүхийн дурсгалт,
үзэсгэлэнт газруудын талаар бүрэн мэдээлэл өгч чадахуйц мэдээллийг цуглуулж
чадсан эсэх, цуглуулсан мэдээллийн бүрэн бүтэн, үнэн зөв эсэхийг шинжилнэ.
Жишээ болгон Баянхонгор аймгийн ерөнхий мэдээлэл, Шаргалжуутын рашааны
талаар цуглуулсан мэдээлэлд шинжилгээ хийж үзье.<br></p><p>Мэдээллийг нэгтгэн боловсруулахад түүний хадгалалт чухал үүрэгтэй. Багц
мэдээллийг уялдаа холбоо бүхий төрөл бүрийн хэлбэрээр илэрхийлсэн мэдээллийн
иж бүрдэл гэдэг утгаар нь тодорхой зохион байгуулалттай, эмх цэгцтэйгээр нэг
газарт хэвлэмэл болон цахим хэлбэртэй хадгалах ёстой.<br></p><p><b><i>Багц мэдээллийг хэвлэмэл хэлбэрээр хадгалах&nbsp;</i></b></p><p>Бидний сайн мэдэх номын сангийн каталог, улсын төв архивт хадгалагдаж буй бүх
төрлийн бичиг хэргийн архив нь багц мэдээллийг хэвлэмэл (цаасаар) хэлбэрээр
хадгалж буй жишээ юм.&nbsp;</p><p>Мэдээллийн багтаамжаас хамааран бичгийн нимгэн буюу
зузаан хавтаст үдэж хадгална. Ингэхдээ бичгийн хавтасны гадна нүүрэнд багц
мэдээллийн бүтэн нэр, үүсгэсэн огноог бичиж, дотор нь тухайн багц мэдээллийг
хэн, хэзээ, ямар зорилгоор боловсруулсан талаар товч танилцуулга мэдээллийг
оруулаад тухайн иж бүрдэлд орж буй мэдээллийн жагсаалт, гарчиг, нэр томьёоны
тайлбар, нэрийн хэлхээс зэргийг оруулна.&nbsp;<span style="font-size: 0.95rem;">Ингэснээр тухайн багц мэдээлэл болон
түүний иж бүрдэлд буй мэдээллийн талаарх бүрэн мэдээллийг авах боломжтой
болно.&nbsp;&nbsp;</span></p><p><b style="font-size: 0.95rem;"><i>Санамж: Багц мэдээллийг хэвлэмэл хэлбэрээр хадгалахдаа иж бүрдэлд орж
байгаа мэдээллийг орхигдуулах, эмх цэгцгүй хадгалах, гарчиг зэргийг оруулахгүй байх
нь түүний шинж чанарыг алдагдуулж, багц мэдээлэл гэж танихад хүндрэлтэй болно.</i></b></p><p><b><i>Багц мэдээллийг цахим хэлбэрээр (компьютерт) хадгалах&nbsp;</i></b></p><p>Багц мэдээллийг компьютер болон CD компакт диск, зөөврийн хард диск, флаш
диск зэрэг мэдээлэл хадгалах төхөөрөмжид дараах байдлаар хадгална. Үүнд:
1. Компьютертоо багц мэдээлэл хадгалах хавтас (фолдер) шинээр үүсгэж, түүний
зорилго, агуулгыг тодорхойлж чадахуйц нэр өгнө.&nbsp;</p><p>Жишээлбэл, өмнө дурдсан
3 асуудлын хувьд багц мэдээллийг хадгалах хавтас нь дараах нэртэй байж
болно. Үүнд:&nbsp;</p><p></p><ol><li>• Асуудал 1. “Миний эх орон” сэдэвт аян замын тэмдэглэлийн уралдааны
тухайд [minii ex oron], [uraldaan], [Tsenguun-uraldaan] гэх мэт.&nbsp;</li><li>• Асуудал 2. Бямбаагийн цуглуулгын тухайд [my hobby], [basketball], [NBA],
[sagsan bumbug], [byambaa-basketball], эсвэл сагсан бөмбөгийн баг тус
бүрээр бие даасан байдлаар [Boston Celtics], [Atlanta Hawks], [Chicago Bulls],
[Los Angeles Lakers], [New York Knicks] гэх мэт.&nbsp;</li><li>• Асуудал 3. Судлаач Түвшингийн хувьд бүх судалгаагаа [sudalgaa], [research],
эсвэл судалгаа тус бүрийг бие даасан байдлаар [Ekologiin sudalgaa 2016-
2018], [togtvortoi xugjil], эсвэл он оноор [2016 onii sudalgaa], [sudalgaa 2017],
[2018 onii sudalgaa] гэх мэт.</li></ol><p></p><p>&nbsp;<b><i>Санамж: Хэрэв компьютерыг бусадтай хамтран эзэмшдэг бол өөрийн нэр
оролцсон нэртэй хавтас үүсгэн ажиллаарай.&nbsp;</i></b></p><p>2. Уг хавтсандаа хэрэгцээт дэд хавтсыг үүсгэнэ. Тухайлбал, цуглуулсан мэдээллээ
хадгалах дэд хавтас, эцэслэн боловсруулсан файлыг хадгалах дэд хавтас,
эсвэл иж бүрдэлд орж буй хэсэг тус бүрээр үүсгэсэн дэд хавтас, мэдээллийг
тодорхой шалгуураар төрөлжүүлэн ангилсан дэд хавтас (жишээ нь бүх зургийг
хадгалах [zurag], хүснэгтийг хадгалах [husnegt] хавтас) гэх мэт. Манай жишээний
хувьд:&nbsp;</p><p></p><ol><li><span style="font-size: 0.95rem;">• “Миний эх орон” сэдэвт аян замын тэмдэглэлийн уралдааны хавтсанд [video
bichleg], [zurguud], [tsugluulsan medeelel], [noorog], [belen bolson] гэх мэт.&nbsp;</span></li><li><span style="font-size: 0.95rem;">• Бямбаагийн цуглуулганы тухайд [video bichleguud], [photo zurguud], [busad],
[baguud], [toglogchid], эсвэл сагсан бөмбөгийн баг тус бүрээр [video 
61
МЭДЭЭЛЛИЙН НЭГДСЭН БОЛОВСРУУЛАЛТ II БҮЛЭГ
bichleguud], [photo zurguud], [busad medeelel], [undsen medeelel], мөн багийн
голлох тоглогчийн нэртэй [Rajon Rondo] гэх мэт (Зураг 2.16-2.17).&nbsp;</span></li><li><span style="font-size: 0.95rem;">• Судлаач Түвшингийн хувьд судалгаа бүрд [suuri ugugdul], [holbogdox
sudalgaa], [statistic], [sudalgaanii arga], [yavtsiin bolovsruulalt], [sudalgaanii dun],
[etseslegdsen], [tailan] гэх мэт<img src="@@PLUGINFILE@@/%D3%A9%D0%B0%D1%85.PNG" alt="т" width="451" height="222" class="img-responsive atto_image_button_text-bottom"></span></li></ol><p></p><p>3. Шаардлагатай бол дэд хавтас дотроо дахин дэд хавтас үүсгэх замаар мэдээллийг
нарийвчлан ангилж болно.&nbsp;</p><p>Манай жишээний хувьд:&nbsp;</p><p>• “Миний эх орон” сэдэвт аян замын тэмдэглэлийн уралдааны [video bichleg],
[zurguud] дэд хавтсанд зураг, видео бичлэгийг газар нутгаар ангилан [xuvsgul
nuur], [xorgo], [orxon], [terxiin tsagaan nuur] дэд хавтас үүсгэн хадгалж болно.&nbsp;</p><p>• Бямбаагийн цуглуулгын тухайд сагсан бөмбөгийн баг тус бүрээрх [bichleg],
[zurag] дэд хавтсанд зураг, видео бичлэгийг [ulirliin toglolt], [avargiin toglolt],
[sonirxoltoi agshin], [shildeg toglolt] зэрэг тоглолт бүрийн дэд хавтас, харин
[Rajon Rondo], [Michael Jordan] зэрэг тоглогчийн нэрээр үүсгэсэн дэд хавтас
нь [toglolt], [ger bul], [hobby], [xugjiltei], [busad] зэрэг дэд хавтастай байж болно
(Зураг 2.16-2.17).&nbsp;</p><p>• Судлаач Түвшингийн тухайд [statistic] дэд хавтас нь [statistic 1990 umnu],
[statistic 1990-2000], [statistic 2000-2010], [statistic 2010 xoish], [negtgel] [busad]
зэрэг статистик мэдээллийг ангилсан дэд хавтастай байж болно.&nbsp;</p><p><img src="@@PLUGINFILE@@/%D0%A7%D0%AF%D1%91%D1%81%D1%81.PNG" alt="өа" width="550" height="379" class="img-responsive atto_image_button_text-bottom"><br></p><p>&nbsp;<b><i>Санамж: Багц мэдээллийг цахим хэлбэрээр хадгалахдаа хавтас ба иж бүрдэлд
орж байгаа файлын нэрийг мэдээллийн зорилго, агуулгыг илтгэж чадахуйц, багц
мэдээлэл гэж танихад хялбар байхаар өгөх хэрэгтэй&nbsp;</i></b></p><p>Багц мэдээллийг цахим хэлбэрээр хадгалахдаа хэвлэмэл хэлбэрийн нэгэн адилаар
тухайн багц мэдээлэл болон түүний иж бүрдэлд буй мэдээллийн талаарх бүрэн
мэдээллийг өгөх үүднээс иж бүрдэлд орж буй дэд хавтас, файлын нэр болон
агуулгаар товьёг, жагсаалт үүсгээд тусад нь файл болгон хадгална.&nbsp;</p><p><b><i>&nbsp;Санамж: Цахим болон хэвлэмэл хэлбэрээр хадгалагдсан багц мэдээллийн аль
алинд нь түүний иж бүрдэлд орсон мэдээллээр товьёг, жагсаалт үүсгэхдээ бичвэр
боловсруулах программ ашиглах нь илүү хялбар.</i></b><br></p><p><b><i><br></i></b></p><p><b><i><br></i></b></p><p><b><i><br></i></b></p>