Неолитын үед шавар ваар урлалын дараа төмөрлөг (зэс, хүрэл) боловсруулдаг болов. Төмөрлөг боловсруулах аргыг нээснээр хүн чулуун зэвсэг хэрэглэхээ больж, түүхийн цоо шинэ эри үе эхэлжээ. Зэс, хүрэл, төмрийг боловсруулах арга дэлхийн газар нутгуудад харилцан адилгүй цаг хугацаанд эхэлсэн байна. Анх төмөрлөгийг байгалин бэлэн хүдрээс (НТӨ 6000 оноос) гаргаж авч байв. Яваандаа металыг хайлуулан хэвэнд цутгах (НТӨ 5000 оноос) болсноор хутга, сүх, зээтүү, анжис зэрэг багаж зэвсгийг хийх болсноор хутга, сүх, зээтүү, анжис зэрэг багаж зэвсгийг хийх болсон. Хүмүүс төмөр зэвсэг хйиж сурсан.<br><b>Төмөрлөг боловсруулалтын үүсэл&nbsp;</b><br>Неолитын үед шавар ваар урлалын төмөрлөг (зэс, хүрэл) боловсруулдаг болов. Төмөрлөг боловсруулах аргыг нээснээр хүн чулуун зэвсэг хэрэглэхээ больж, түүхийн цоо шинэ эрин үе эхэлжээ. Зэс, хүрэл, төмрийг боловсруулах арга дэлхийн газар нутгуудад харилцан адилгүй цаг хугацаанд эхэлсэн байна.<br>Анх төмөрлөгийг байгалийн бэлэн хүдрээс (НТӨ 6000 оноос) гаргаж авч байв. Яваандаа металыг хайлуулан хэвэнд цутгах ( НТӨ 5000 оноос) болсноор хутга, сүх, зээтүү, анжис зэрэг багаж зэвсгийг хийх болсон. Хүмүүс төмөр зэвсэг хийж сурсан нь дараах ач холбогдолтой байжээ. Үүнд:<br>&nbsp;<b>Цэргийн хувьд:&nbsp;</b>дайн тулалдаанд төмөр зэвсэгтэй цэргүүд чулуу, зэс, хүрэл зэвсэгтэй цэргүүдийг төвөггүй ялах болжээ. Төмөр эзэмшиж байгаа улс, ард түмэн хүчирхэг болж байв.&nbsp;<br>Эдийн засгийн хувьд: Төмөр багаж хэрэгслүүд хүнд хүчир ажлыг хөнгөвчилж бүтээмжийг нэмэгдүүлжээ. Жишээ нь, хатуу хөрсийг хагалах, боловсруулахад төмөр анжис модон анжиснаас илүү гэх мэт.&nbsp;<br>Төмөр боловсруулах дараалал:&nbsp;<br>-Зарим ажилчид чулуун хүдэр авчирна.&nbsp;<br>-Халуун зууханд оруулахын өмнө эрдэсийг нүүрсний бохирдлоос цэвэрлэнэ.&nbsp;<br>-Гал өрдөхийн тулд хөөрөг ашиглана.&nbsp;<br>-Нэг ажилчин урт шитэй бахиар төмрийн хайлшийг чимхэж гаргана.&nbsp;<br>-Зуухны доторх хэм 2100 С-д хүрэх ёстой. Зуухыг маш бат бөх тоосгоор барьдаг.&nbsp;<br>-Төмөрчин халуун төмрийг давтаж нүдсээр хэлбэрт оруулна.&nbsp;<br><b>1-Зарим ажилчид чулуун хүдэр авчирна.&nbsp;<br></b>2-Халуун зууханд оруулахын өмнө эрдэсийг нүүрсний бохирдлоос цэвэрлэнэ.&nbsp;<br>3-Гал өрдөхийн тулд хөөрөг ашиглана.&nbsp;<br>4-Нэг ажилчин урт иштэй бахиар төмрийн хайлшийг чимхэж гаргана.<br>5-Зуухны доторх хэм 2100 С-д хүрэх ёстой. Зуухыг маш бат бөх тоогоор барьдаг&nbsp;<br>6-Төмөрчин халуун төмрийг давтаж нүдсээр хэлбэрт оруулна.&nbsp;<br>Асуулт<br>1-Тодруулсан үгсийг тайлбарлаарай&nbsp;<br>2-Зэвсгийн хөгжлийг тайлбарлан ярилцаарай&nbsp;<br>3-Зураг болон өгүүлбэр бүрийн өмнөх дугуйд тохирох тоог тавиарай.&nbsp;<br><b>Хүний хөдөлмөрийн зэвсгийн хөгжил ----Чулуу ---------Палеолит, неолит ----------- Байгалийн чулуу&nbsp;<br></b><b>Хүний хөдөлмөрийн зэвсгийн хөгжил-----&nbsp; Зэс--------НТӨ 6000-5000 -------------Бага хэмд хайлдаг, уян зөөлөн&nbsp;<br><b>Хүний хөдөлмөрийн зэвсгийн хөгжил-----Хүрэл------НТӨ 4500-4000------------ ЗЭс цагаан тугалгийн холимог<br></b></b><b><b>Хүний хөдөлмөрийн зэвсгийн хөгжил-----Төмөр -----НТӨ 1200 оны орчим--------Өндөр хэмд хайлдаг, хатуу бат бөх&nbsp;</b></b><br><br>