<p>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;&nbsp;</p><p>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;&nbsp;<h1 id="firstHeading" lang="mn"><b>Буриад ястан</b></h1><p><span><b>&nbsp;</b><b style="font-weight: bold;">Буриад</b><b>&nbsp;(</b><b style="font-weight: bold;">буриадууд</b><b>) —&nbsp;</b><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D1%8D%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BD" title="Монгол үндэстэн" style="font-weight: bold;">монгол угсаатны</a><b>&nbsp;эртний&nbsp;</b><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%B3" title="Аймаг" style="font-weight: bold;">аймаг</a><b>,&nbsp;</b><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D1%8D%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BD" title="Монгол үндэстэн" style="font-weight: bold;">монгол үндэстний</a><b>&nbsp;одоогийн&nbsp;</b><b style="font-weight: bold;"><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%AF%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD" title="Ястан">ястан</a></b><b>, язгуурын&nbsp;</b><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%85%D1%8D%D0%BB" title="Монгол хэл" style="font-weight: bold;">монгол хэлт</a><b>&nbsp;</b><b style="font-weight: bold;"><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%80%D0%B4_%D1%82%D2%AF%D0%BC%D1%8D%D0%BD" title="Ард түмэн">ард түмэн</a></b><b>. Одоо цагт буриадууд гурван улсад тархан суудаг.&nbsp;</b><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D0%BE%D1%81_%D1%83%D0%BB%D1%81" title="Орос улс" style="font-weight: bold;">Орос</a><b>&nbsp;болон&nbsp;</b><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%A3%D0%BB%D1%81" title="Монгол Улс" style="font-weight: bold;">Монгол</a><b>&nbsp;улсад "буриад",&nbsp;</b><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8F%D1%82%D0%B0%D0%B4" title="Хятад" style="font-weight: bold;">Хятад</a><b>&nbsp;улсад "монгол" гэх нэрээр хүн амын бүртгэлд бүртгэгддэг. Орост 461,389, Монголд 45,087, Хятадад 10,000 орчим Буриад хүн бий. Буриадуудын ихэнх нь&nbsp;</b><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D0%A5%D0%A3" title="ОХУ" style="font-weight: bold;">ОХУ</a><b>-ын&nbsp;</b><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D2%AF%D0%B3%D0%B4_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%85_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%B4_%D0%A3%D0%BB%D1%81" title="Бүгд Найрамдах Буриад Улс" style="font-weight: bold;">Бүгд Найрамдах Буриад Улсад</a><b>&nbsp;амьдардаг.</b><br><h4 style="font-weight: bold;"><span id="Нэр"><b>Нэр</b></span></h4><p style="font-weight: bold;"><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BB_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D1%80%D1%8D%D0%BC" title="Кирилл монгол бичгийн дүрэм">Монгол Кирилл үсгээр</a>&nbsp;"Буриад" эсвэл "Буриад Монгол",&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%85%D1%8D%D0%BB" title="Монгол хэл">Буриад Кирилл үсгээр</a>&nbsp;"Буряад" эсвэл "Буряад Монгол" гэж бичээд араас нь "зон", "ястан", "ард" юм уу олон тооны дагавар залгаж хэвшсэн. Харин&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A6%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%80" title="Цахар">Цахар</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D2%AE%D0%B7%D1%8D%D0%BC%D1%87%D0%B8%D0%BD" title="Үзэмчин">Үзэмчин</a>&nbsp;нар "Бураад",&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%B3" title="Халимаг">Халимагууд</a>&nbsp;"Бүрэд", зарим Буриад аялгаар "Баряад" гэж дууддаг.</p><p style="font-weight: bold;">Буриад гэдэг нэр түүхэнд анх&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=1240&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="1240 (ийм хуудас байхгүй)">1240</a>&nbsp;онд бичигдсэн&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BD_%D0%9D%D1%83%D1%83%D1%86_%D0%A2%D0%BE%D0%B2%D1%87%D0%BE%D0%BE" title="Монголын Нууц Товчоо">Монголын Нууц Товчоод</a>&nbsp;дурьдагджээ. Буриад гэдэг нэрийн талаар хэд хэдэн таамаглал бий:</p><ol style="font-weight: bold;"><li>"бу" болон (эртний, цэцэн) "ойн ард" гэсэн үгнээс үүссэн.</li><li>"Буруут" гэдгээс гаралтай – Монголчууд исламын шашинтай кыргызуудыг буруу номтон гэж нэрлэдэг байсанчлан монголчуудаас өөр шашин шүтдэг байсантай холбоотой байж магадгүй ч энэ хувилбар нь үндэслэл муутай юм.</li><li>"Брат" (<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D0%BE%D1%81_%D1%85%D1%8D%D0%BB" title="Орос хэл">оросоор</a>&nbsp;"ах" эсвэл "дүү") гэдгээс гаралтай. Оросууд өөрсдөдөө ойр дотно хандаж байсан учир тэгж нэрлэсэн байж магадгүй гэдэг ч энэ нь ямар ч үндэслэлгүй юм.</li><li>"Буруулсан ард" гэдэг нийлмэл Монгол үг. Орост дагаар орсны дараа ингэж нэрлэдэг байсан нь сунжран буриад болсон.</li></ol><p style="font-weight: bold;">Ойн ардаас үүссэн гэж үздэг бөгөөд анхнаасаа л&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%80" title="Байгаль нуур">Байгаль нуурын</a>&nbsp;орчим нутагладаг байсан гэж зарим түүхийн сурвалжид бичсэн байдаг.</p><p style=""><b>Буриад зон нь 90 овгоос бүрдэнэ. Буриадуудын эрэгтэй хүний дээлийн энгэр 3 өнгөтэй байдаг бөгөөд хамгийн дээд талын өнгө тухайн хүний овгийн өнгө нь байдаг. Жишээлбэл, Халибин овгийн дээлийн дээд өнгө нь шар, Цонгооль овгийн эрэгтэй хүний дээлийн энгэрийн дээд өнгө нь улаан байдаг.</b><br><h4 style=""><span id="Гарал_үүсэл" style=""><span style=""><b>Гарал үүсэл</b></span></span></h4><p style="font-weight: bold;">Буриадын гарал үүсэл маш эртний Монгол аймгийн салбар аймаг юм. Буриадтай гарал нэг барга нар анх хятад сурвалжид баегу, байргу нэрээр 6-р зуунд тэмдэглэгджээ. Тэд тэр үед Байгаль нуур орчимд амьдарч байв. Хорь буриадууд буриад ястны эртний томоохон бүлэг бөгөөд түмэдүүд мөн хорь түмэд нэрээр МНТ-д тэмдэгдэглэгдсэн байдаг учир түмэд, буриадыг гарал нэгтэй байж магадгүй гэж үздэг. Барга-Буриад хэл бусад нүүдэлчин овог аймгийн хэлээс 1800 жилийн тэртээ салсан гэж үздэг. Буриад нь дотроо 90 шахам отог удмын угсаатан ястнаас бүрдсэн улсууд юм. Дотроо Сонгоол Буриад, Ага Буриад, Хорь Буриад гэж хуваагдана. Шинэхээн буриад нь Хорь Буриадаас гаралтай бөгөөд Өвөрмонголын Хөлөнбуйрт Оросын хавчлагаас зайлсхийхийн тулд 20-р зууны эхээр нүүн очжээ.</p><br></p><br></span></p></p><h3>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; <b>&nbsp;"Ёохор"</b></h3><p><b>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;&nbsp;<img src="@@PLUGINFILE@@/%D0%81%D0%BE%D1%85%D0%BE%D1%80.PNG" alt="" width="653" height="857" role="presentation" class="img-responsive atto_image_button_text-bottom"></b></p><p><b>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;&nbsp;<a href="https://www.youtube.com/watch?v=s6aEjf_K8ws">https://www.youtube.com/watch?v=s6aEjf_K8ws</a></b></p><p>&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;<a href="https://www.youtube.com/watch?v=Igva-bBXtlk">https://www.youtube.com/watch?v=Igva-bBXtlk</a></p>