<p></p><p><b><br></b></p><p><span><span style="">Монголчуудын угсаа гарвалын системийг тайлбарласан арга зүйн гурван хандлага байна. 1. Монголчуудын угсаа гарвалыг Хүннү, Дунхугаас улбаалж тайлбарладаг арга зүйн чиглэл 2. Зөвхөн Дунхуг монголчуудын өвөг гээд Дунхугийн системд Сяньби, Ухуань, Муюн, Тоба, Жужан, Тогон, Кидан, Шивэй зэрэг аймгуудыг хамааруулан үзэх арга зүйн хандлага 3. Монголчуудыг Шивэйгээс гаралтай гэж үзэхдээ өмнөх үеийн бусад аймаг улсуудтай холбогдолгүйгээр тусгайд нь авч үздэг арга зүйн хандлага, эдгээр болно. Эдгээрийг үндсэнд нь түүхийн ойрхи тойм хэмээн авч үзэж байгаа юм. Монголын неолитийн үеийн дөрвөлжин булшны соёлын уламжлалыг судалж үзэхэд оршуулгын байгууламж, зан үйлийн хувьд залгамж холбоотой болохыг судлаачид тэмдэглэсэн байна.&nbsp;Монгол</span>&nbsp;(олон тоонд&nbsp;<span style="">монголчууд</span>) </span>—&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%83%D0%BB%D1%81" title="Монгол улс">Монгол улсын</a>&nbsp;үндсэн хүн ам болсон&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%83%D0%B3%D1%81%D0%B0%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BD" title="Монгол угсаатан">монгол угсаат</a>&nbsp;<b><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%80%D0%B4_%D1%82%D2%AF%D0%BC%D1%8D%D0%BD" title="Ард түмэн">ард түмэн</a></b>, 10 сая хүнтэй&nbsp;<b><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%8D%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BD" title="Үндэстэн">үндэстэн</a></b>. Монгол улсаас гадна&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8F%D1%82%D0%B0%D0%B4_%D1%83%D0%BB%D1%81" title="Хятад улс">Хятад</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D0%BE%D1%81_%D1%83%D0%BB%D1%81" title="Орос улс">Орос</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%81_%D1%83%D0%BB%D1%81" title="Хиргис улс">Хиргис</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D3%A8%D0%BC%D0%BD%D3%A9_%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D1%81" title="Өмнө Солонгос">Өмнө Солонгос</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA_%D1%83%D0%BB%D1%81" title="Америк улс">Америк</a>&nbsp;болон&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF" title="Европ">Европын</a>&nbsp;орнуудад тархан суурьшиж байна.</p><p><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8F%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BD" title="Хянган">Хянганаас</a>&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BB%D0%B8" title="Или">Или</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%BD%D1%83%D1%80%D1%83%D1%83" title="Тарвагатайн нуруу">Тарвагатайн нуруу</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A6%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%BC" title="Цагаан хэрэм">Цагаан хэрэмнээс</a>&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%BB_%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%80" title="Байгал нуур">Байгал</a>&nbsp;нуур хүрсэн өргөн уудам газар нутагладаг. Мөн дорно Европын&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%B6%D0%B8%D0%BB_%D0%BC%D3%A9%D1%80%D3%A9%D0%BD" title="Ижил мөрөн">Ижил</a>&nbsp;мөрний эрэг,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8D%D0%BD%D0%B3%D1%8D%D1%80_%D1%83%D1%83%D0%BB" title="Тэнгэр уул">Тэнгэр уулын</a>&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D3%A9%D1%80%D1%82_%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%80" title="Төмөрт нуур">Төмөрт</a>&nbsp;нуурын эрэгт суужээ.</p><p>НТӨ 209 онд монголчуудын анхны улс&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D2%AF%D0%BD%D0%BD%D2%AF" title="Хүннү">Хүннү</a>&nbsp;байгуулагдаж улмаар МЭ 156 онд онд&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%8F%D0%BD%D1%8C%D0%B1%D0%B8" title="Сяньби">Сяньби</a>, 330 онд&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D0%A3%D0%BB%D1%81" title="Нирун Улс">Нирун</a>, 386 онд&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D0%B0_%D0%92%D1%8D%D0%B9" title="Тоба Вэй">Тоба Вэй</a>, 907 онд&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8F%D1%82%D0%B0%D0%BD" title="Хятан">Хятан</a>&nbsp;улсууд байгуулагджээ.&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B8%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%B0%D0%BD" title="Чингис хаан">Чингис хаан</a>&nbsp;1206 онд&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%85_%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%83%D0%BB%D1%81" title="Их Монгол улс">Их Монгол улсыг</a>&nbsp;байгуулсан нь орчин үеийн монгол үндэстэн бүрэлдэхэд нөлөөлсөн сүүлчийн томоохон үйл явдал юм. 17-18-р зуунд монголчууд&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B6_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D1%8D%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BD" title="Манж үндэстэн">манж</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D0%BE%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D1%8D%D1%81%D1%82%D1%8D%D0%BD" title="Орос үндэстэн">оросын</a>&nbsp;харьяанд орсоноос зарим хэсэг нь хэлээ мартаж&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D0%BE%D1%81_%D1%85%D1%8D%D0%BB" title="Орос хэл">орос</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8F%D1%82%D0%B0%D0%B4_%D1%85%D1%8D%D0%BB" title="Хятад хэл">хятад</a>&nbsp;хэлээр ярих болсон байна. 1911 онд&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D0%BE_%D3%A9%D1%80%D0%B3%D3%A9%D0%B3%D0%B4%D1%81%D3%A9%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%83%D0%BB%D1%81" title="Олноо өргөгдсөн Монгол улс">Монгол улс</a>&nbsp;сэргэн мандаж, 1961 онд&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AE%D0%91" title="НҮБ">НҮБ</a>-ын бүрэн эрхт гишүүн болсон.</p><p><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D2%AF%D2%AF%D0%B4%D1%8D%D0%BB%D1%87%D0%B8%D0%BD" title="Нүүдэлчин">Нүүдлийн мал аж ахуй</a>&nbsp;бол монголчуудын уламжлалт аж ахуйн хэлбэр юм.&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D3%A9%D3%A9_%D0%BC%D3%A9%D1%80%D0%B3%D3%A9%D0%BB" title="Бөө мөргөл">Бөө</a>&nbsp;мөргөлтэй байсан монголчууд 16-р зуунаас&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD" title="Буддын шашин">буддын</a>&nbsp;шашинтан болжэээ. Коммунист засаглалын үед атеизм буюу шашингүй үзлийг сурталчилж байв.</p><table cellspacing="5"><tbody><tr><td colspan="2"><b>Хадмал толь</b></td></tr><tr><th colspan="2"><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%85%D1%8D%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3" title="Монгол хэл бичиг">Монгол нэрийдэл</a></th></tr><tr><td colspan="2"><b><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D2%AF%D1%81%D1%8D%D0%B3" title="Монгол үсэг">монгол үсгээр бичсэн</a></b></td></tr><tr><th><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3" title="Худам монгол бичиг">худам</a></th><td>ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠦᠨᠳᠦᠰᠦᠲᠡᠨ&nbsp;(mongɣul ündüsüten)&nbsp;<br>ᠮᠣᠩ᠋ᠭᠣᠯᠴᠤᠳ&nbsp;(mongɣulčud)</td></tr><tr><td colspan="2"><b><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BB_%D2%AF%D1%81%D1%8D%D0%B3" title="Кирилл үсэг">кирилл үсгээр бичсэн</a></b></td></tr><tr><th><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BB_%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%B4_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3" title="Кирилл буриад бичиг">буриад</a></th><td>монгол үндэһэтэн, монголшууд</td></tr><tr><th><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BB_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3" title="Кирилл монгол бичиг">монгол</a></th><td>монгол үндэстэн&nbsp;(mongol undesten)&nbsp;<br>монголчууд&nbsp;(mongolchuud)</td></tr><tr><th><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%B3_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3" title="Кирилл халимаг бичиг">халимаг</a></th><td>моңһл улс, моңһлмуд</td></tr><tr><th colspan="2"><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D0%BB" title="Хэл">Гадаад нэрийдэл</a></th></tr><tr><th><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8_%D1%85%D1%8D%D0%BB" title="Англи хэл">англи</a></th><td>Mongol people, Mongols</td></tr><tr><th><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D0%BE%D1%81_%D1%85%D1%8D%D0%BB" title="Орос хэл">орос</a></th><td>монгол, монголка, монголы</td></tr><tr><th><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%83%D0%B2%D0%B0_%D1%85%D1%8D%D0%BB" title="Тува хэл">тува</a></th><td>моол чон, моолдар</td></tr><tr><th><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B3_%D1%85%D1%8D%D0%BB" title="Хасаг хэл">хасаг</a></th><td>моңғолдар</td></tr><tr><th><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8F%D1%82%D0%B0%D0%B4_%D1%85%D1%8D%D0%BB" title="Хятад хэл">хятад</a></th><td>蒙古族&nbsp;<i>мөнггү зү</i></td></tr><tr><th colspan="2"></th></tr><tr><td colspan="2">Тайлбар: ерөнхий нэр, олон тоог хамт бичив.</td></tr></tbody></table><h2><span id=".D0.9D.D1.8D.D1.80"></span><span id="Нэр"><br>Нэр</span></h2><p>«<b>Монгол</b>» (ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ) гэдэг энэ нэрийн тухай анх яаж хэдийд үүссэн талаар судлаач эрдэмтэд их маргалддаг бөгөөд албан ёсоор батлагдсан тайлбар байхгүй.</p><ol><li>Энэ нэрийг уул усны нэртэй холбож үздэг. Буриадын эрдэмтэн Дорж Банзаров Монгол гэдэг нэр нь Мон гэдэг голын нэрээс иш авсан гэж үзсэн байна. Гэхдээ «Мон» гэдэг гол олдоогүй юм байна. Нөгөө талаас монгол аймгийнхан 3 голын эхэнд нутаглаж голынхоо эхийг Мон гэж нэрлэсэн байж болох юм.</li></ol><div><div><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Mongol_khel.svg"><img alt="" src="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Mongol_khel.svg/80px-Mongol_khel.svg.png" width="80" height="146" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Mongol_khel.svg/120px-Mongol_khel.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Mongol_khel.svg/160px-Mongol_khel.svg.png 2x" data-file-width="200" data-file-height="365"></a><div><div><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Mongol_khel.svg" title="Томруулах"></a></div>«Монгол» (<i>монггул</i>)</div></div></div><ol><li><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/17-%D1%80_%D0%B7%D1%83%D1%83%D0%BD" title="17-р зуун">17-р зууны</a>&nbsp;үеийн түүхч&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%8D%D1%86%D1%8D%D0%BD" title="Саган сэцэн">Саган сэцэн</a>&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AD%D1%80%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D1%8D%D1%80%D1%85%D0%B8&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="Эрдэнийн эрхи (ийм хуудас байхгүй)">Эрдэнийн эрхи</a>&nbsp;зохиолдоо энэ нэрийг&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B8%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%B0%D0%BD" title="Чингис хаан">Чингис хаан</a>&nbsp;өөрөө өгсөн гэж тэмдэглэжээ. Тэрээр Монгол гэдэг нэрийн Мон гэдэг нь зовж зүдрэх гэсэн утгатай, харин гол гэдэг нь гол цөм гэсэн утгатай гэжээ.</li><li>Энэ нэр монгиносон мунгинасан гэдэг үгнээс гаралтай гэж үзсэн байна. Эртний монгол аймгийн өвөг дээдэс Эргүнэ күнгээс мунгинан монгинон нүүсээр 3 голын сав газарт ирж суурьшсан.</li><li>Бөө мөргөлийн бэлгэ тэмдгээр өгсөн нэр гэж үзсэн. Монка-тэнгри-гал гэдэг үгний ка-тэнгри нь хасагдаад. Цаашдаа 2 дахь үеийн&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AD%D0%B3%D1%88%D0%B8%D0%B3&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="Эгшиг (ийм хуудас байхгүй)">эгшиг</a>&nbsp;эхнийхтэйгээ ижилсэж «Монгол» гэдэг нэр үүсэн байна.</li><li>«Монгол» гэдэг нэрийг&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8F%D1%82%D0%B0%D0%B4" title="Хятад">Хятадын</a>&nbsp;судруудад Мэн-гү Ман-гу-зы Мон-гу-лун Ман-ту Мэн-гү-лүн хэмээх дуудлагатай дүрс бичгүүдээр тэмдэглэдэг байсан.&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%AE%D0%B0%D0%BD%D1%8C_%D0%B3%D2%AF%D1%80%D1%8D%D0%BD" title="Юань гүрэн">Юань улсын</a>&nbsp;үеэс үүнийг нэг мөр «Мэнгү» гэж тэмдэглэдэг болжээ. Энэ нь хэдийнээс мунгинагсад хуучин бүдүүлэгчүүд гэсэн утгатай юм байна.</li><li>Эрдэмтэн судлаач Сүхбаатар&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%8D%D0%B9_%D1%83%D0%BB%D1%81&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="Вэй улс (ийм хуудас байхгүй)">Вэй улсын</a>&nbsp;сударт&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D0%B0_%D1%83%D0%BB%D1%81" title="Тоба улс">Тоба улсын</a>&nbsp;цэргүүд нэгэн аймгийг эзэлчихээд тэндээс нэг хүүг олзлон авчээ. Тэр хүүг&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8E%D0%B9" title="Мугулюй">Мугулюй</a>&nbsp;гэж нэрлэсэн байна. Тэр хүү нь Их&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%83%D0%BB%D1%81" title="Нирун улс">Нирун улсыг</a>&nbsp;үүсгэн байгуулсан. Нирунчууд өөрийн удирдагчынхаа нэрээр аймгаа нэрлэсэн байж болох юм.</li><li>V зууны үеээс Эргүнэ хунаас нүүн ирэгсэд гурван голын хөвөөнд амьдарч эхэлсэн бөгөөд тэр овог аймаг дундаас Мон овогтон хүчирхжиж, улмаар Гол буюу зонхилогч улс болсон учраас «Монгол» гэх нэр үүссэн гэж ШУА-н академич Далай гуай тэмдэглэсэн байдаг.</li></ol><h2><span id=".D0.93.D0.B0.D0.B7.D0.B0.D1.80_.D0.B7.D2.AF.D0.B9"></span><span id="Газар_зүй">Газар зүй</span></h2><div><div style="text-align: center;"><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Lone_Tree_-_Mongolia_Landscape.jpg"><img alt="" src="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Lone_Tree_-_Mongolia_Landscape.jpg/220px-Lone_Tree_-_Mongolia_Landscape.jpg" width="220" height="165" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Lone_Tree_-_Mongolia_Landscape.jpg/330px-Lone_Tree_-_Mongolia_Landscape.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Lone_Tree_-_Mongolia_Landscape.jpg/440px-Lone_Tree_-_Mongolia_Landscape.jpg 2x" data-file-width="1600" data-file-height="1200"></a><div><div><a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Lone_Tree_-_Mongolia_Landscape.jpg" title="Томруулах"></a></div>Монголын тал нутаг</div></div></div><p>Монгол үндэстэн мандсан нутаг нь&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D3%A9%D0%B2_%D0%90%D0%B7%D0%B8" title="Төв Ази">Төв Ази</a>&nbsp;юм.&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%8D%D0%B3%D1%88_%D3%A9%D0%BD%D0%B4%D3%A9%D1%80%D0%BB%D3%A9%D0%B3" title="Монголын тэгш өндөрлөг">Монголын тэгш өндөрлөг</a>&nbsp;буюу Монголын тал хээр нь далайн түвшнээс дээш 900-1500 м өндөр өргөгдсөн өндөрлөг юм. Монголчуудын нутгийн урд хэсэгт нь&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BE%D0%B2%D1%8C" title="Говь">говь</a>, дунд хэсэгт нь&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A2%D0%B0%D0%BB&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="Тал (ийм хуудас байхгүй)">тал</a>&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D1%8D%D1%80" title="Хээр">хээр</a>, хойд талд нь&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D0%B9" title="Ой">ойт</a>&nbsp;хээрийн бүс зонхилдог. Баруун болон хойд талдаа харьцангуй өндөр&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%8D%D0%BD%D0%B3%D1%8D%D1%80_%D1%83%D1%83%D0%BB" title="Тэнгэр уул">Тэнгэр уул</a>&nbsp;(7000 м хүрнэ),&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%BD%D1%83%D1%80%D1%83%D1%83" title="Тарвагатайн нуруу">Тарвагатай</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9" title="Алтай">Алтай</a>&nbsp;(4400 м),&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BE%D1%91%D0%BD" title="Соён">Соён</a>&nbsp;(3400 м),&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%B9&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="Хангай (ийм хуудас байхгүй)">Хангай</a>&nbsp;(4000 м),&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%BD%D1%83%D1%80%D1%83%D1%83" title="Хэнтийн нуруу">Хэнтийн нуруу</a>&nbsp;(2800 м), урд талаараа&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D2%AF%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%80_%D0%BD%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B3" title="Зүүнгар нутаг">Зүүнгар</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BE%D0%B2%D1%8C" title="Говь">Говь</a>&nbsp;зэрэг говь, цөл газар байна. Зүүн талдаа&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%8D%D0%BD%D1%8D%D0%BD%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB" title="Мэнэнгийн тал">Мэнэнгийн тал</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D3%A9%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B1%D1%83%D0%B9%D1%80" title="Хөлөнбуйр">Хөлөнбуйрын</a>&nbsp;нам доор тал нутаг байх ба&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%B4&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="Шилийн богд (ийм хуудас байхгүй)">Шилийн богд</a>&nbsp;зэрэг унтарсан галт уулстай. Дорнош&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%85_%D0%A5%D1%8F%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BD" title="Их Хянган">Их Хянган</a>, өмнөш&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A6%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%BC" title="Цагаан хэрэм">Цагаан хэрэмд</a>&nbsp;тулна.</p><p>Монголчуудын нутагт&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%BB&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="Байгал (ийм хуудас байхгүй)">Байгал</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%80" title="Хөвсгөл нуур">Хөвсгөл</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B2%D1%81_%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%80" title="Увс нуур">Увс</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8F%D1%80%D0%B3%D0%B0%D1%81_%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%80" title="Хяргас нуур">Хяргас</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D1%80-%D0%A3%D1%81_%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%80" title="Хар-Ус нуур">Хар-Ус</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D1%83%D0%B9%D1%80_%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%80" title="Буйр нуур">Буйр</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%80" title="Далай нуур">Далай</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82_%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%80" title="Бост нуур">Бост</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AD%D0%B2_%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%80&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="Эв нуур (ийм хуудас байхгүй)">Эв</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D3%A8%D1%80%D3%A9%D0%BD%D0%B3%D3%A9_%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%80&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="Өрөнгө нуур (ийм хуудас байхгүй)">Өрөнгө нуур</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%80" title="Ангар">Ангар</a>&nbsp;мөрөн,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%8D%D0%BB%D1%8D%D0%BD%D0%B3%D1%8D_%D0%BC%D3%A9%D1%80%D3%A9%D0%BD" title="Сэлэнгэ мөрөн">Сэлэнгэ мөрөн</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B3%D0%BE%D0%BB" title="Орхон гол">Орхон</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%B2%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%BE%D0%BB" title="Завхан гол">Завхан</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%BE%D0%B2%D0%B4_%D0%B3%D0%BE%D0%BB" title="Ховд гол">Ховд</a>&nbsp;,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1%8D%D1%80%D0%BB%D1%8D%D0%BD" title="Хэрлэн">Хэрлэн</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D1%83%D1%83%D0%BB" title="Туул">Туул</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BB%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%B3%D0%BE%D0%BB" title="Илийн гол">Ил</a>,&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%BE%D0%BB" title="Хатан гол">Хатан гол</a>&nbsp;зэрэг томоохон гол нуурууд бий.</p><p>Халимагийн тал&nbsp;<a href="https://mn.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8_%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%BE%D0%BE%D1%80&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="Каспи хавийн нам доор (ийм хуудас байхгүй)">Каспи хавийн нам доор</a>&nbsp;газарт байрладаг.</p><br><p></p>