<p></p><div><b>ХӨРСНИЙ ЭЛЭГДЭЛ, ЭВДРЭЛ БА ХӨРС ХАМГААЛАЛ</b></div><div>Хөрсний элэгдэл эвдрэл</div><div>&nbsp;</div><div>Элэгдэл эвдрэл гэж хөрсний үржил шимт үе давхарга ба цаашилбал дэвсгэр эх&nbsp; чулуулаг идэгдэж устах, уугуул байрнаасаа зөөгдөж шинж чанараа алдан өөр газарт тархаж хуримтлагдах үйл явцыг хэлнэ.</div><div>Хөрсний элэгдэл эвдрэлийг явцынх нь эрчээр геологийн буюу хэвийн, хурдассан буюу хэвийн бус гэж үздэг.</div><div>Хөрсний геологийн эрози гэж гадаргынх нь ширхэгүүд маш аажим шилжиж, хөрс нимэгрэх үзэгдэл юм. Энэ үед хөрсний нимгэрэлт үүсэлтийн зузааралтаас хэтрэхгүй ба аюулд хүргэхгүй өөрчлөлт болно. Хөрс геологийн элэгдэл, нимгэрэлтэд өртөж байдгаас зузааралт нь олон зуун жилээр хэмжигддэг.</div><div>Харин хурдассан эрози бол хүний сөрөг үйл ажиллагааны үр дагавар бөгөөд хөрсний алдагдал хөрс үүсэлтээр нэмэгдэх хэмжээнээс давж аажимдаа устах хандлагыг бий болгоно. Энэ ч үүднээс хөрсний элэгдэл эвдрэл бол түүний үүсэлт, тогтворжилтын эсрэг үзэгдэл юм.</div><div><div><b>Хөрсний хийсэлт</b>&nbsp;гэж агаарын урсгалын хүчинд хөрс автагдаж бүтцээ алдаж, чулуулаг мэт сэвсгэр болж нунтагран зөөгдөж, өөр газар хуримтлагдах үзэгдлийг хэлнэ. Хөрс салхиар хийсэх үйл явцыг хөрсний энгийн буюу өдөр дутмын хөдөлгөөн ба шороон буюу хар шуурга гэсэн хоёр хэсэгт хувааж үздэг.</div><div>Хөрсний элэгдэл эвдрэлийн хүчтэй илрэл бол шороон шуурга юм.</div><ul><li>Шороон шуурга ихэвчлэн салхины хурд&nbsp; 11-16 м/с байхад үүснэ. Салхины хурд 20 м/с-ээс дээш болох нь ховор бөгөөд нэн аюултай. Энэ үед шороон шуурга өргөн нутгийг хамарч, ихээхэн аюул авчирдаг.&nbsp;</li><li>Шороон шуургыг түүгээр хийсч буй материал (хөрс ба чулуулаг)-ын өнгөөр хар, цагаан, бор буюу шар, улаан, элсэн гэж 5 ангилж үздэг.</li></ul><img src="http://e-learning.muls.edu.mn/userfiles/Picture2(2).jpg"><br></div><div>&nbsp;</div>Дорноговь аймагт болсон угалз<br><p></p><p><div><b>Хөрс техникийн хүчээр элэгдэж эвдрэх</b></div><div>&nbsp;</div><div><b>Техникийн хүчээр</b>&nbsp;хөрс элэгдэж эвдрэх үйл явц олон талтай бөгөөд нэлээд өргөссөөр байна. Үүний тоонд хотжилт, замжилт, зам гүүрийн барилга байгууламж, уул уурхайн үйлдвэрлэл буюу ашигт малтмал олборлолт, тариалангийн талбайн усжуулалт, түүний барилга байгууламж, хөрсний давсжилт, уусмалын орчин хүчиллэг, шүлтлэг болж хувирах, хөрс тариалангийн талбайд теникийн мөрөөр, бэлчээрт малын хөлөөр нягтрах, ургамал хоололтын бодисоор ядуурч сульдах, хорт элементээр бохирдох зэрэг орно.</div><div>Хөрс техникийн үйлчлэлээр элэгдэж эвдрэхийн онцлог чухамдаа бүрэн устаж, эсвэл ихээхэн хүчтэй доройтож буйд мөн цэвэр хүний буруутай үйл ажиллагаатай холбоотой зэрэгт оршно. Техникийн үйлчлэлээр хөрс төдийгүй газрын гадаргын хэв шинж бүхэлдээ өөрчлөгдөх нь цөөнгүй.</div><div><img src="http://e-learning.muls.edu.mn/userfiles/Picture5(3).jpg"><br></div><div>&nbsp;</div><div><strong>Хөрсний өнөөгийн төлөв байдал</strong></div><div>&nbsp;</div><div>Манай бүс нутгийн 72 хувь нь цөлжилттэй гэсэн судалгааны дүн 2006 онд гарч байсан бол 2010 оны судалгаагаар 78,6 хувь болон өссөн байна. Мөн монгол орны бэлчээрийн нийт нутгийн 70-80% талхлагдсан гэж зарим эрдэмтэд тодорхойлсон байна.</div><div><b>Хөрсний үржил шимийг сайжруулах боломж, хэрэгжүүлэх арга хэмжээ</b><br></div><div><b><img src="http://e-learning.muls.edu.mn/userfiles/Picture17(1).jpg"><br></b></div><div>&nbsp;</div>Гэрт: Монгол орны газрын хөрсийг дориойтуулж байгаа хүчин зүйлүүдийг олж илрүүлэн судлах(Жишээ нь: Атар газрын хэмжээ, Авто шороон зам гэх мэт )&nbsp;</p>